(' 108 ) 



iugenio pendeant , secundnm verba clari alicujus scriptoris Depen- 

 dantes de nos passions } attendant les lois que leur dicteront la forme 

 des gouvernemens , la religion, la morale , les prejuges" (1), operae 

 erit preliurn , ejus rei origines paulo allius repetere , ut sic cujusque 

 comment! apta satis et germana dari possit ratio. 



Antiquissima setate pessimam Romee feminarum fuisse conditionem in- 

 genii peritum geiitis nascentis fugit neminem. Etenim Roamnorum inge- 

 nia turn uimiatn redolebant ruditatem, quam ut inulta concederent jura 

 iis, quarum uno cultu crescere poterat Imperium. Deinde Roma superba 

 ilia gentium dominatrix fulura , quae a regibus , ut Pomponii utar ver- 

 bis , manu gubernabatur (2) , non unum , quod feminarum , ut ita dicam , 

 a juribus statuebat exilium, civitate donavit commentum, ut enim vere 

 ait Montesquieu : cc la servitude des femmes est tres-conforme au genie 



du gouvernement despotique , qui aime a abuser de tout aussi 



a-t-on vu de tout les terns marcher d'un pas egal la servitude domes- 

 tique et le gouvernement despotique" (3). Est tandem via quaedam , 

 quae vel sola humanitatem , qua gaudet feminarum conditio, etiam nas- 

 cenleni intercipit , Martem intelligo. At quid Romani in eo profecerant, 

 quippe qui quidquid magnitudinis et splendoris est, vel maxime a Marte 

 habebarit acceplum, nemo gentium non est expertus. Vix enim a vastis 

 Palmyras solitudinibus ad Jordani undas locus est ullus , qui mucrone le- 

 giouum Romanarum non fuerit sanguine cruentatus. Nee adeo tua te 

 servavit virtus constans Carthago ! Tuque carnifici Romse tandem succu- 

 buisti infelix Palmyra! 



Qua; cum ita essent Romanorum ingenia , mirum non est , si juris 

 orbas fecerint imbelles. Etenim, commemorante Livio: majores , ne 

 privatam quidem rem agere feminas voluerant , in manu parentum, 

 esse fratrum, virorum" (4): unde sane ferreae conditionis feminarum 

 surgunt indicia: uamque Livium non vane manus verbo uli, recte, credo, 

 suspicor. Revera feminae semper sub alicujus potestate erant, ita ut sui 



(i) Segur, les femmes: avant propos. 

 (y.) Pomponius, de orig. jur. , i. 



(3) Montesquieu, esprit des lois, liv. XIV. chap. 9. 



(4) Livius hist., lib. XXXIV. n. 



