( to) 



latio perfidiae nomine ad ignominiam sempiternam notata. Olim etiam 

 nationes, minus corruptse et naturae propiores, Deorum iram in eos in- 

 vocabant , qui pacta publice inita convulsissent , quasi tantum crimen 

 mortalium vindicta satis plecti non posset. 



Hinc fides jurijurando addita, liinc apud veteres et Romanes maxime 

 religio sacrament! militaris ejusque prodigia , hinc tandem historia et 

 fidem Punicam et nomen Reguli celebravit atque posteris tradidit. Jam 

 yero ideas illas , tarn constantes , tarn xiniverse diffusse non videntur , ex 

 institutionibus humanis profectse fuisse, sed potius ab immutabili iiatura 

 cordibus bominum insitas atque insculptae. 



Ex omnibus hisce argumentis abunde liquet, pacta Jure Naturae esse 

 servanda, nee sola, ut quidam existimant, populorum sponsione, verum 

 et lege naturae inniti. Quod ab initio scriptum aut in stipula- 

 tionem deduction est , hoc ab invitis postea compleatur." Les 

 conventions legalement fonnees , tiennent lieu de loi a ceux qui 

 y> les ont faites." (1). 



8. Jure Romano, differebat pactum a contractu in eo, quod illud a 

 sola partium fide in regula penderet (2). Verum haec distinctio subtilior 



(1) L. s5. Cod. ad SC. Veil. Art. n54. Cod. civ. 



(2) Jure Rom. contract us est conveutio nomen vel causam habens; pactum vero est cou- 

 veutio nee nomen nee causam habens. (Quid sit causa, quid nomeu, quomodo coutraclus pac- 

 taque dividantur , vid. in recit. Heinecc. yy4 et seq. edit, antec. De Ryckere. ) 



Ratio autem , cur Roraani solis contractibus vim obligaloriam tribuerent, ex pactis vero 

 midis actionem nullain darent, adeoque a Juris Nat. prseceplis recederent, hie inquireuda est. 



In hac quajstioue illustranda JCti in varias paries abierunt. Alii causam quaerendam esse 

 putant in egregia, qua prisci Quirites usi fuerunt, sapientia in arte civili. Nimirum, ut aiuut, 

 Romani uou negabaut pacta esse servanda, imo potius improbum eum existimabaut qui fidem 

 datam servare nollet, grave est fidem fallere. (L. i. ff. de constit. pecun. ) Sed, q.uia saluli 

 civium adversari putabaut, gi omues conventiones, quarum hand paucas festinauter , uec serio 

 aut deliberato animo ineuntur, civiliter validae haberentur, saucilura est, ut nemo verbis ad- 

 stringeretur, nisi haec couceptione solenni constarent. Quam ad causam illas etiam conventio- 

 nes Jure Civili obligatorias declarabant, quae vel litteris, vel ipsa re inita? fueraut, propterea 

 quod formulae illse litterales , a partibus observatae, vel praastatio jam facta satis denolaut , 

 contrahentes deliberato animo egisse; et quoniam utilitas publica jubebat, ne coutractus con- 

 seusuales^ utpote quotidie fere inter homines occurrentes, iisdem soleuiiitalibus subjicerentur, 

 quibus alii coutraclus, conslilutum est, eas sola paciscentium voluntate perfectos esse. (Noodt 

 lib. singul. ad edict, praet. de pact, et transact, c. 10. Puflend. de J. N. tt G. lib. 5. cap. 2. 



