14. I'.'K-tnin necessario initur inter duas pluresve personas, sive sin- 

 gulares (pcrsonnes indlviduelles} sive morales, quas dicunt (personnes 

 morales}, quales sunt universitates, societates. Cum ad essentiam pacti 

 Hiiuii }>ertineat, ut contrahentes consensum suum declarent, consequens 

 est, personas illas ad consentiendum habiles esse debere. 



Verum enim vero consensus duobus quasi partibus constat, voluntate 

 et optione; homo velle sive cupere non potest, nisi id quod sibi utile 

 pnlat, neque optare nisi id quod cognoscit. Binae Ulae auimi dotes, optio 

 et voluntas non omnibus obtig^runt , aut obtigisse praesumuntur ; aliis 

 ipsa i in i lira eas denegavit, aliis lex, vel aetati, vel animi imbecillitati 

 caute providens, illis non gaudere praesumit. 



Ex dictis profluit , neminem pacisci posse , nisi potestate consentiendi 

 physicd simul et juridicd instructus sit. 



15. Videamus jam, quinam potestate consentiendi physica destituti 

 sint, nam si illos cognoverimus, simul intelligeinus quinam ea gaudeant. 

 Et primo quidem loco ea orbantur infantes, ut pote qui, rationis luce 

 adhuc destituti, ignorant quid sibi utile, quid non; consequenter nee 

 \alide consentire, nee pacisci possunt. Imo, Jure Naturali defmiri nequit 

 aetas , qua quis paciscendi capax evadat ; corporis constitutio , animi indo- 

 les, clima , circumstantiae innumerae et inprimis educatio tot et tantas 

 difierentias eatenus aflferunt, ut regulas generates de hoc puncto tradere 

 impossibile sit , sed potius singulorum et agendi et cogitandi rationem 

 caute scrutari necesse sit. Quoniam tamen mutui commercii usus postu- 

 lat, ut homines societatis chilis vinculo conjunct! cognoscant, quo aetatis 

 anno valida inter se pacta inire possint, ne dillicillima inquisitio neces- 

 >aiia sit, legislators ab omni aevo indicarunt aetatis annum, quo cives 

 paciscendi capaces censeantur. Jure Rom., infantibus, septimo eetatis 

 anno minoribus , absque interventu tutoruin , contrahere omnino non 

 licebat, ne turn quidem, cum conditionem suani meliorem redderent; ab 

 aiuio vei-o aetatis sept into usque ad duodecimum pupillae et decimum- 

 ijiia i-ii mi pupilli, alios quidem sibi, non se aliis, sine tutoribus, obligare 

 poterant; j>ost bane sctatem valide sese aUis obslringebant. Apud nos 

 autem, ubi climate magis temperato rationis lumen tardius accenditur, 

 nemo , nisi fuerit emaucipatus , ante aetatis annum vigesinium-primum 



