(5o) 



circa factum alienum ; vi posterioris autem non alienum sed proprium 

 factum polliceor, sub conditione negativa: si tertius non fecerit quod 

 cum factururn esse spopondi. Patet igilur, posteriori huic obligation! 

 naturam inesse poanae conventionalis sive clausulae poenalis , nee ex ea 

 poena me teneri, si tertius factum a me promissum exsecutus fuerit; 

 sed, quum promissis standum sit, statim ac tertius id non fecerit, sol- 

 vend urn est, quod me praestiturum proinisi (1). 



V. c. promitto, Titium decem solidos tibi daturum; si non dederit , 

 ipse quinque dabo. Prior promissio inutilis quidem est, quum nemo sine 

 facto obligetur ; sed posterior obligatio non idcirco nullitate laborat , 

 quum seque principaliter ac altera interponalur, atque ambse promissio- 

 nes a se invicem aliense sint. 



Sed probe notandum, praestilis quiuque solidis omnem meam obliga- 

 tionem evanescere, nulla babita ratione diligentiae vel negligenlite in 

 facto alieno obtinendo. Namque evidens est, eo ipso, quod clausulam 

 paenalem adjecerim, me noluisse ad strictam diligentiam teneri 5 sed bsec 

 erat mens mea, ut omnis adbibendae diligeutiae mensura in meo pone- 

 retur arbitrio , atque obligatione defungerer, praestando id quod sub con- 

 ditione promissi (^). 



42. M.orallter denique quid fieri non posse diximus, si bonis moribus , 

 legibusque virtutis repugnet. Non mirum igitur optimos quosque Juris 

 Natiu^ae doctores pacta de facto moribus impossibili , licet jura nullius 

 laedente , penitus nulla proclamare. Absurdum quippe foret dicere, Jus 

 Naturale, quod sana ratione tamquam fundamento nititur, comprobare 

 facta tvirpia, dum tamen ipsa sana ratio, per leges scilicet virtutis, mor- 

 talium cordibus innatas, facta ista reprobat; namque ratio semper una 

 et ab immutabili auctore profecta, principia tarn opposita non praecipit. 

 Quapropter ex promissione turpi sive contra bonos mores facta, nulla 

 oritur obligatio \ exemplum babemus in promissione meretricia. Ad officia 

 virtutis autem adimplenda nemo vi cogi potest, unde promittentem , qui 

 ultro istiusmodi promisso steterit, turpissime quidem egisse intelligitur, 



(1) Art. 1226 Cod. civ. 19. Inst. ubi supra. 



(2) Art. 1229 Cod. civ. 



