C 5a) 



est non tenetur factum illud jam perpetratum remunerare, nisi ad illam 

 obligationem implendam jure cogi possit ab eo qui factum promissum 

 exsecutus est; sed facti illicit! promissor tale jus remunerationem postu- 

 landi neque ante factum admissum exercere potest, quod certum est, 

 neque facto jam perpetrate, quum ex facto illicito jus nullum oriatur. 



Quod exemplum attiriet a Grotio de more adductum, in Juda, Jacobi 

 filio, qui Thamari promissam mercedem quasi debitam solvit, illo nihil 

 evincitur ; nam si de historia agatur , tenenda est regula : non iis quae 

 iiant jus constitui, sed in jure, quid fieri liceat et oporteat, quaerendum 

 esse. Verum , hoc principium a Grotio non semper observatum fuisse 

 nemo est qui ignoret; et eatenus ausim dicere cum Rousseau: y> La ma- 

 niere constante de raisonner de Grotlus est d'etablir le droit par le 

 fait." (1). 



Attamen , ait Hoepfner : qui pro facto turpi vel illicito mercedem 

 promisit ipse causa fuit, quare alter illicite egerit , ideoque mercedis 

 promissae praestationem denegando sibi ipse contradiceret." 



Sed praestat sane, ut secum discordet, quam ut turpitudini jam con- 

 tractae majorem turpitudinem addat. 



Quapropter, ut dicta breviter colligamus, quemadmodum promissario 

 jus nullum competit praestationem dedecoram vel illicitam postulandi , 

 ita promittens , si, istiusmodi pracstatione ultro adimpleta , mercedem 

 exposcat, non est audiendus, ulpote suum ipsius dedecus allegans (2). 



44- Libenter quoque- accedo ad eorum sententiam qui putant, merce- 

 dem pro turpi vel illicita actione ultro praestitam repeti non posse. 

 Namque ut condictio indebiti locum sortiatur , necesse est rei solutae 

 dominium non esse translatum , quum id quod alter! legitime acquisitum 

 est, non possit ei invito auferri. Hinc tune tantum conceditur condictio 

 indebiti, quum nihil a solvente debetur, atque is nihilominus erronea 

 et probabili opinione duclus existimavit solutionis objectum a se deberi; 

 nam si sciret se ab omni debito liberum esse, et tamen solveret, donasse 



(1) Rousseau, contrat social. 



(2) Grot. J. B. a P. Jib. 2. cap. n. 9. Hcrpfuer Jur. Nal. 75. Puflend. lib. 5. 

 cap. 7. 8 et 9. Jur. Nat. et Gent. Thomas. Jur. Uiv. cap. 7. 86. Wolff, Jus Nat., etc. 



