(47) 



machinalionem ad circuimcniendum , falleiuhnu , decipiendum alte- 

 rum, adliiljjlain." Quapropler non ille solus dolose agit, qui, fallendi 

 causa, alias rei dotes tribuit, (jiiam quas revera ei inesse novit (dolus 

 ," 'Mli\us ); sed et is, qui vitia rei oculis non subjecta sive intrinseca 

 insidiose dissiinulat ( dolus negativ us). Adjeci intrinseca j nam non intel- 

 lit,'<), cur vitia exterius pateutia, qute cjuisqne sensibus instructus primo 

 i M I nil ii cernat, declarari atque indicari velit Hoepfner (1). 



72. Quacstio autem, an dolus inlerdum validilali pactorum ofiiciat , 

 allinnanda videtur , si quidem consensus non intclligitur , quando optio, 

 ad ejus existcntiain necessaria, ex proprio judicio non proficiscatur , sed 

 caplationibus et I allariis extorqueatur. Huic principio tarn arete adbacrent 

 auctores nonnulli, ut quamlibet doli speciem obstare existiment, quo- 

 minus valeat conventio (2). 



Quorum tamen sentenliae non suffraganiur, sed potius sequenti modo 

 distinguendum putamus: dolus, ut dici solet, est vel incidens, vel cau- 

 sam dans contractui. Doli incidentis ea est natura, ut deceptus, cognito 

 dolo, pactum quidem initurus fuisset, sed obligationem suam fuisset res- 

 tricturus. Dolus causam dare contractui dicitur , si alteruter calliditate , 

 fallacia, machinatione alterius ita deceptus fuit, ut, si dolum perspexisset , 

 prorsus non fuisset pacturus. Quibus definitionibus efficitur, eo tantiun 

 dolo consensum excludi, sive conventionis validitati semper obesse, qui 

 causam contractui dederit. Hinc, si mihi vas aureum emere cupienti, 

 vas aeneum vel argenteuin auro leviter coopertum pro auro puro sciens 

 vi'iidas, niliil actum est; patet enim, si dolum perspexissem, me emtioni 

 assensurum non fuisse. 



Omnia haec principia juri patrio consentanea sunt, uti viderc esl in 

 art. 1116 Cod. civ. Jure autem Romano, si dolus causam contruclui 

 stricti juris dcdisset, conlractus idcirco nullitate non laborabat, sed res- 

 > indcnidus erat. Ratio in eo csl quod in hisce negotiis unice spectaretur. 

 quid a contrahentihus dictum esset, secundum verl)orum formulam atque 

 < oiiceptionem , nee judici liceret inspicere, quid ex tcquo et bono con- 



(i) L. i. a. cle dolo. I.. 45. (j 3. IF. de contr. mil. 



(a) Thoina*. Jur. Div. 5o. Matcov. ad Pufftnd. de J. N. *t G. Jib. 5. cap. C. J 8. ir i. 



