(5o ) 



76. Si plures coutraxerint, unus vero doli auctor vel conscius fuerit, 

 reliqui non : ille solus actione doli tenebitur , ita ut partem Igesam in- 

 demnem praestare debeat, si dolus fuerit incidens, nee pacti impletionem 

 exigere queat, si dolus causam contractui dederit; caeteri autera contra- 

 hehtes nihilominus jure petent, ut pars laesa pactum servet (1), nisi heec 

 in talem errorem conjecta sit, qui sufficiat ad paetum rescindendum. 



77. Quod si denique omnes paciscentes in dolo versa ti sint, tune, sive 

 dolus fuerit incidens, sive causam dederit contractui, neuter alterum 

 cogere potest ut stet promisso; sed dolus potius dolo compensatur. Hinc, 

 si tu mihi equum morbo laborantem sciens vendas, ego tibi conventum 

 pretium non legitimis nummis solvam , neuter alterum actione doli con- 

 vincere potest. Omnia hsec principia tarn evidentia sunt, ut ulteriori ex- 

 plicatione non nisi obscurarentur (2). 



78. Quandoquidem Jure Naturae quisque censetur vir probus et ho- 

 neste agens , donee probetur contrarium , dolus ex indiciis perspicuis 

 probandus est. Ex eodem quoque principio fluit, probationem doli adhi- 

 biti ei incumbere, qui se dolo captum fuisse sustiuet. Ut itaque a pacto 

 recedere liceat, non suflicit ut contrahens hominum, vel copaciscentis in 

 specie, pravitate nitens doli adhibiti suspicionem moveat (3). 



79. Pacta ex capite doli invalida non modo expresse sed etiam tacite, 

 perspecto dolo, ratahaberi posse, vix est, quod moneatur. Si metallum auro 

 coopertum pro auro puro sciens mihi vendideris, et detecto dolo, me- 

 tallum retinere malim , qtiam a pacto recedere , silentio emtionem tacite 

 approbo, secundum ea qtiae supra de silentio tradita sunt. 



80. Tandem nee hoc scivisse pigebit, pactum ne dolus prasstetur 

 Juris Naturae principiis nunquam repugnare , volenti enim et consen- 

 tienti non fit injuria. Jure positive tamen statutum est, istiusmodi pac- 

 tum non valere, si de dolo nondum commisso sed committendo agatur; 

 nam' reip. sane interest, neminem ad fallendum, decipiendum, vel de- 

 linquendum pactis invitari. Ratio autem, cur legibus positivis tale pac- 

 tum prohibeatur, locum non amplius obtinet, ubi dolus jam commissus 



(1) Meam euim culpam oportet csse, ut mea pa'iia sit." (Seuec. controv. 27.) 



(2) L. 36. F. de dot. L. 3. 3. ff. de eo per quern factum erit, etc. 



(3) Art. 1116 Cod. civ. L. 6. Cod. de dol. L. 18. i. S. de pro bat. 



