(5r ) 



est, adeoque tune applicaudum est Jus Naturae, hoc esl, pacisci licet, 

 ne is qui dolose egit, dolum praestare teneatur, quum tali pacto nihil 

 iiisit, quod legibus bonisve moribus repugnet, sed e contra deceptus non 

 nisi juri suo, damni reparationem postulandi, renunciet (1). 



81. 4 Consensus non solum errore vel dolo elici, sed etiam vi et metu 

 extorqueri potest. Requirit itaque lucidus ordo ut principia de consensu 

 vi aut metu extorto hoc loco explicentur. 



Coactio est vel physica, vel psychologica. Physicam eoactionem ad- 

 liibere dicilur, qui in membra ipsa hominis saevit aut vindictam exercet. 

 Quomodo promissa ore proferenda vi physica extorqueri possint vix con- 

 cipitur ; non enim ita , ut membra exteriora ad aliquid perpetrandum invita 

 tralii, voces invito extorqueri possunt. Sed si quis , verbi causa , vi me cogat , 

 ut scriptis ei quid promittam, aut si nut us instar caput meum violenter 

 inchnet , nulliuu jus tali promissione acquiret. Libertatem enim mihi 

 invito auferendo in juste egit , et ex vi vel facto injusto jns nullum pro- 

 ficiscitur (2). 



82. Vis psychologica est, quee sensuum animique potestatem unice 

 .illicit , et ma lor urn quorumdam comminatione, promissionis extorquendae 

 causa adliibetur. Consensisse eum , qui vi psycliologica seu metu 

 conterritus quid promiserit , sana ratio docet : nimirum qui vi coactus 

 promittit, inter duo mala, id quod minimum put at, eligit: promittere 

 i lempe mavult , quam mala imminentia pati : si quis autem inter duas 

 agendi rationes, quam optimam putat, eligit, hbero arbitrio suo utitur; 

 ubi enim electio, ibi hbertas; alioquin, quum nulli fere ineuntur con- 

 i IMC l us in vita communi, qui non aliqua necessitate nitantur, dicendum 

 foret, eos omnes rescindi posse. Vis itaque psychologica, quam vocant, 

 sive me I us, consensum non tollit, nee consequenter promissiouis va- 

 liilitati obest. Quamvis -si liber esset noluisset, tamen coactus 

 voluit." (3). 



Quod tamen de coactione lantum justa intelligendum est. Justa autem 



(i) L. 37. 3. IT. de pact. L. 17. ff. pr. commod. v. contra. Art. 6 Cod. CIT. 

 (i) Cap. 5. X. de iis qua; vi mttime cauta. Voet ad Ut. S. quod met. caus. n- i. 

 Thomas. 1. c. 5a. 



(3) L. ai. 5. ff. quod met. caus. 



