COMMENTATIO 



dationem earn intelligiinus , ubi homines magis magis~ 

 que ita sentire doceantur , ut bella hinc amoveantur^ 

 cadcmque , si gen opus sit , bono consilio , quam 

 clementissimo et utrique parti minime noxio ge- 

 rantur modo. 



Jam vero quid sit , quod singula haec efficiat , 

 videamus. Est ilia multorum hominum perversa ra- 

 tiocinandi ratio 9 qua , ubi de bellorum causis ser- 

 mo injicitur, has in civilibus reperire sibi videan- 

 tiir ; respiciunt causam proximam , ad remotiorem , 

 unde reliqua omnia profluunt, non attendunt. 

 Quodsi nimirum in omnium bellorum , cum interno- 

 rum (i) , turn externorum causas inquiras , occur* 

 runt expugnandi aliosque sibi subjiciendi cupidi- 

 tas 9 ambitio , ut duci aliisque virtutes suas milita- 

 tes monstrandi fiat copia; ulciscendi studium in- 

 juriam , si unus alterve populus , inter quos bel- 

 lum exarsit, justi et aequi fines migraverit; si 



po- 



0) Bellorum internorura eorumque causarum rationem ha- 

 bere a coramentationis consilio haud alienum duxi; quura ec 

 horum causae, et ratio, qud geruntur, variae sine pro diver- 

 sis, quas homines fovent, sententiis; bellaque interna maxi- 

 me valeant in externa suscipienda ec gerenda. Novimus qui- 

 dem a PI a tone jam TFoteftov inter et (rrdffiv discrimen 

 factum. IIoA0jWO<; bcllum proprie sic dictum, quod non nisi 

 cum exterais gentibus geritur , (rra(riv , inter cives. Cfr. Pla- 

 to, Je Repub. p. m. 470, sed bella interna hie omitti ne- 

 queunt. Discrimen enim tantum in eo cernitur, quod illi 

 diiferant, inter quos de juribus suis vindicandis vi et ermis 

 certatur. 



