*$* CO'MMENTAT I O. 



Jam vero , si ad deorum cultum , apud veteros 

 quoscunque popul.os, Judaico excepto (i),attenda- 

 mus, nontantum universe has notiones desideramus, 

 verum contra tales offendimus , quae in hominum 

 de bello gerundo sentendas non poterant non vim 

 exercere pestiferam. Cui non statim ingens ille 

 Deorum numerus (2) ob oculos obversatur , qui , 

 vi et potential prae hominibus maxime excellen-* 

 tes , iisdem vero , quibus homines , vitiis laboran- 

 tes, ad unum omnes magis minusye erant crude- 



les-, 



(i) Licet in V. F. libris Jehova non ut Oeus popularis 

 proponatur, quod suo more egregie docuit He sz, l>er Je- 

 hova den Gott Isratls , in Bibliothsk der heiligcn Geschichte, 

 Th. II : tamen plerique ex Judaica natione Jehovam habuere Deum 

 tutelarem, et haud pauci alios Deos simul coli posse putarunt; 

 quod in hominum de bello gerundo sententias non potuit non 

 perversam vim habere. Cfr. Tittman, 1. I., pag. 47. sqq. 

 et 81. seqq, pag. 25. sqq. Ne dicam omnia fere apud Israe- 

 litas id agere, ut a reliquis omnibus populis separarentur. Cfr. 

 Spencer, de. leg.il us Hebraeorum ritualibut, L. I. 



(a) Ne sagacissimi quidem Philosophi Graeci et Romani opi- 

 nionem de Deo uno , perfecto , omnium creatore et gubernatore 

 habuere. Cfr. Cl. W. A. v. ?Iengel,in Comm. Soc. Teyler, 

 Vol. XXVI. p. i\6. sq. Ne summus Plato quidem: cfr. Tie* 

 deman, de Deo Platonis , pag. 34, Hie honos debetur 

 Christi doctrinae. Cfr. H. Bouman, in Orations de histo- 

 rta Phihsophiae de Deo , sapientiae magistra, pag. 38. sqq* 

 Etsi Zoroaster unutn Deum statuisse vid ! etur, certe non talem, 

 qualis Christianorum Deus. Hoc Zoroastri placitum parum 

 -el nihil in Persarum moralitatem valuit, quod fortasse Des- 

 potis-no tribuendum est. 



