i 7 6 C O M M E N T A T I O 



Quantum ad populorum ingenium infcrmanduni 

 valeant imperil formae, quisque norit. Populo* 

 rum Orientalium , Graecorum et Romanorum his- 

 toria doceat , principes et cives in iis regionibus , 

 ubi non tails imperil forma viget , qua" qui rerum 

 potentiam nacti sum, singiilomm , qua" hominum 

 et civium , jura agnoscunt , eorumque saluti pros- 

 piciunt , non posse non ea cogttare, sentire,alere, 

 et efficere , quibus facillime bella excitentnr et cru- 

 delissime gerantur (i). Hinc bella olim tot erant 

 numero , ut astra facilius numeraveris , quam bella 

 veterum interna; et si externa gererent, imperil 

 inaxime formis tribuendum putaverim , quod , 

 omni excussa humanitate, iniquos, saevos et cru- 

 deles sese praestiterint. 



Aliter res sese habuit , ex quo Christus (2) 

 omnes coram Deo aequales esse docuit, judicium 

 omnium fore extremum , Principes in honore haberi , 

 iisque obedientiam praestari oportere. Ex quo enim 

 Religionls Christianae doctrina post deletam super- 

 stitionem purior inter populos recepta esset , imperil 

 formae ingentem subiere commutationem; principes 

 meliores potestatis , qua" gaudebant, nacti notio- 

 nes , sibi ipsi temperare edocti , non sui ipsorum 

 tantum , sed populorum maxime, quibus singuli 

 praeerant, saiutem spectarunt ; arctior exinde prin- 



ci- 



(0 Cfr. Ewald, Staatsamwcntclingcn , p. 121. sqq. 

 Ca) Cfr. Tygc Rot he, /. c. Tom. I. p. 212. 



