19 COMMENTATIO 



in pluribus terrae partibus successorum , donee 

 tandem totus fere terrarum orbis subigeretur Ro- 

 manis , qui a condita inde urbe semper illius ef- 

 fati : 



Tu regere imperio populos , Komane , memento 



memores , omnigenos ubicunque terrarum populos 

 debellartmt 5 ita ut per septingentorum , et quod 

 excurrit, annorum spatium ter tantum idque bre- 

 vissime Jani templum clausum fuerit (i). Uti 

 bella externa numero erant infinita, ita quoque 

 interna, adeo ut verissimum sit nullam non Anti- 

 quitatis gentem , continuis seditionibus et bellis 

 internis se ipsam dilacerantem , vel vicinis , vel re- 

 motioribus populis viam planam reddidisse et aper- 

 tam, qud facile opprimeretur et funditus deleretur. 

 Jam Europam Christianam consideremus , non con- 

 festim post introductam religionem Christianam, 

 sed ex quo Christi doctrina benignam suam vim 

 in populos exseruit, iidemque in talibus rerum, 

 5Tfp/5-T^c7C7; versati .suDt , qualibus bella evitari pos- 



sent. 



(i) Quisque Calgaci apud Taciturn hie verba meminit, 

 in Vita Agricolae* cap. 80. Raptor es orbis; postquam 

 cnncta yastantibus thfucre terrae^ et mare scrutantnr; si 

 locuples hostis cst, avari , si pauper , ambitiosi ; quns non 

 Orient, non Occident satiaverit ; soli omnium (>pes atque in- 

 fiptam part njfectn concupiscunt. Anferre , trucidare , rapera, 

 fahis nominibiis imperlutn , atque ubi solituflinem faciunf, 

 pcticm app eltant ! I 



