C M M E N T A T I 



Christiani vix did merentur , sed partim super" 

 stitioni , partim incredulitati , quae omnis moralita- 

 tis sunt impedimenta , serviunt ; homines depre- 

 henduntur ut humanitate longe inferiores , ita 

 seditiosi et tumultuosi; in regionibus, ubi Pro- 

 testantismus viget, contrarii vulgo occurrunt. Gal- 

 lia , Belgium, Hispania, Borussiae pars Catholica, 

 Hibernia cum poptilis collatae, qui reformata sacra 

 amplexi sunt , dicta probent (i). 



Dicat forsan quis,bellorum numerum post Chris- 

 tum majorem fuisse quam antea , quin nostra me- 

 moria totam Europam bellis fuisse implicitam; hie 

 ne praetervideat , oro , quod jam monuimus , 

 homines sententiis de bello gerundo maxime emen- 

 datis instructos , nonnunquam variis de causis bella 

 suscipere coactos esse. Nonne gentes, etsi a 

 bello gerundo maxime alienas, arma capere sua- 

 que tueri oportebat, quum tyrannus, qualis Na- 

 poleon, hominum eum comitante turba, qui, 

 omnis religionis expertes, contra jus omne et fas, 

 humanitatis et populorum jura violare non dubita- 

 bant , eos aggrederetur eorumque libertatem oppri- 

 mere vellet ? Uti tali in causa bellum gerere ne- 

 cesse est , sic plurimae existunt causae, quin multo 



plu- 



(i) Cfr. W. A van II en gel, Zedelijke en Godsdienstigt 

 btschaving , Tom. I. pag. 204 et 273. sqq. et qui ibi laudan- 

 dantur. Qui Romano- Catholicorum doctrina incredulitati pro- 

 pagandae inserviat , vide apud J. A. T u r r e t i n u m , Opust* 

 Tom. II. pag. 126. sqq. 



