AD QU^EST. PH1LOSOPI1. HIST. 65 



ruti sunt? Voluerunl in principio antiquas Graecorum et Romanorutn restituere 

 ivligiones} sed ignorabaut superstitiones omnino a moribus pendcre, non autem 

 mores ab illis. Ulte enim si mores casti integrique sunt ; nihil ad eos habent 

 moment! , sed mores se ipsos tuentur et superstitiones ad suam informant 

 i ationera et interpretantur 5 quodsi autem perditi sint , superstitiones eorum la- 

 bem irritabunt atque confirmabunt. Quodsi igitur Stoici antiquas in integrum 

 restituissent religiones , hae temporum moribus se accomodavissent , tantum 

 . ill nil, ut eos emendassent. Nunc autem cum exlernarum, fbedarum superstitio- 

 num colluvies irrupisset , et Stoici earum defensores necessario exstitissent , 

 mores novo pondere deorsum trabebanlur. Hisloriam Romanam sub Impera- 

 toribus inspice , ubique occurrunt apud privates et principes cum fonlissimis 

 moribus conjunctae intitna; superstitiones. Tasdet singula referre , iunumera praebent 

 exempla historian scriptores. Et recte Villemain saepius nobis landatus : Ainsi 

 le culte romaiu , detruit dans ce qu'il avail eu jadis de patriolique , ne gar- 

 dait plus que ce qu'il avail de corrupteur ; religion immorale el mercenaire , 

 impiete malfaisantc, credulite sans culte, qui s'attachait a mille impostures 

 bizarres, elrangeres a la palrie, confusion de toutes les religions et de tous 

 les vices dans ce vaste chaos de Rome , degradation des esprits par Tesclavage , 

 par la bassesse el Toisivete , voila ce qu'elail devenu le polylheisme romain. 



Quae mox posui el exemplo doctrinas Epicureae firmantur. Epicurum tamen 

 non lam I, nuns tanquam novas auctorem religionis , sed praeparatorem. Homi- 

 nibus non suificil numinis divini idea vel potius nomen ; quid enim ad nos 

 Deus, non quern concipere mente non possimus , sed qui se nobis non mani- 

 festet. Epicuri doetrina hoc nomine bene de hominibus merita est quod aliam , 

 praeclariorem necessariam reddidil religionem, eique impietate quodammodo adi- 

 turn ad genles patefecit. 



Stoici et Epicurei philosophiam e schola cduxerunt et ex Socratis mente ad 

 pupii him propagurunt; exinde el lemporum necessitatibus moti praecipue ad 

 mores el religionem se converterunt. Illi eximie laudandi quod mores gentium 

 non solum emendare conati siul omni virium contentione, sed in integritate re- 

 servare , ad modum instiluere divinum ; Epicurei quod homines sapere volue- 

 I'int , gentium ingenium colueriut , a superstitionibus liberaverint turn hominibus 

 . turn foedas, et genles ab inlelleclu sui et Numinis divini retrahentes. 

 . 9 



