(45) 



Ulterius inspiciantur epigrammata Martialis (5g). An Tero haec 

 matrimonia vocaveris ? Quid est enim aliud quam corruptela pu- 

 l>Iic;i, quam summa luxnria; turn tcmporis vix mores supcrcrant, 

 ita ut exclamet Martialis: 



Quae nubit totics, non nubit , adultera legs est." 

 Velut auctores, sic leges non divortiis tautum, sed et secun- 

 dis quidem nuptiis parum laudis tribuerunt; malre, inquiunt, 

 jam secundis nuptiis funestatd. Tune raruni, mulicrcm invenire, 

 cui unus suflecit maritus; Horatius ideo univiram laudat coDJugem : 

 Unico gaudens mulier marito 

 Procedat (60). 



et alio loco (61) exprobrans luxuriam : 



Fcecunda, ait, culpae saecula nuptias 

 Primum inquinavere y et genus, et domos. 



Quamvis longius provexerant f'aciiiora, pudicitiae bonisque mori- 

 biis laus tribuebatur, et honore apud posteros completa femina, 

 cujus liunulu recte inscribi poterat: 



Conjugi piae, inclytae, univirae," 



XXII. Antequarn primas exponam leges Imperatorum , 

 qua? tristes quosdam divortii efiectus coercuerunt , dispositiones 

 ab Augusto collatas ob oculus subjiciam. 



Nullatenus tamen princeps dissolvendi nuplias desiderium re- 

 pressit; formas, solemnitates ac consectaria tantummodo ordinare 

 studuit. Perspicuitatis itaque gratia leges Papinianas ab Ileinec- 

 cio in Commentario ad legem Juliam et Papiam Poppeeam , in 

 ordinem relatas , exponere malumus , in quantum adversus divor- 

 tia , aut de iis quidquam complectuntur. 



Leges Papinianae non confundendse veniunt cum lecibus Julia- 



. 



nasis, quas uunquam in usu fuisse videntur : Augustus casdem 

 anno j56 urb. cond. senatui obtulit , qni sanciret ; anno Terum 

 sequenti promulgate sunt a senatu , licet a populo non receptae; 



(M Mftrtialis, lib. 8, epigram. 6. Et lib, 9, epigram. 79. 

 (bo) fforatius, cam. lib. 3, ode i4. (61) Cam. lib. 5, 



ode 6. 



