(93 ) 



omnia tradidit Varro ? quod instrumcnlum dicendi Tullio de- 

 fait? quid plura ? cum etium Corn. Celsus, mediocri vir ingenio, 

 nun solum de his omnibus conscripserit arlibus , scd ainplius 

 rei militaris, et rusticae etiam, et medicinae praecepta (d) reli- 

 querit ' dignus vcl ipso proposito , ul cum scisse omnia ilia 

 credamus" (27). 



Supra vidimus, haccc sctate duas fuisse artes, quse collocarent ho- 

 mines in amplissimo gradu dignitatis : alteram oratoris honi, alteram 

 imperatoris. Primum videamus de imperatore. Observemus 

 primoloco, distinguendum esse mililcm ab imperatore. Superiore 

 relate vidimus, omnes cives fuisse milites, et in militia max imam 

 operam collocasse Romanos, atque universos facile eo pervcnire 

 potuisse, ut excrcitibus praecsscnt, cum Leila fere et minoris 

 cssenl momcnti , et per brevius tempus durarent. Nunc vero Ro- 

 maiii Leila gcrere cceperunt cum exteris et remotioribus populis, 

 qui tacticam (ut barbara haccc voce utar) habebant. In ducibus 

 ergo non fortitudo tantum requirebatur, sed alia niajora , ut pari- 

 Lus viribus cum hostibus pugua committi posset. Post Bella puuica 

 imprimis facultas exercitibus imperandi in artem convert! coepit, 

 ad quam institucbatur juveutus. Nam prseter virtutes Iniperatoris, 

 qua? erant labor in negotio , fortitudo in periculis, industria in 

 ageiido , celeritas in conliciendo , consilium in providendo (u8) , 

 praeterquarn quod quis virtutem , auctoritatem et felicitatem ha- 

 bere deberet, ut exercitibus prseesse posset, etiam scientiam rei 

 militaris habere debebat (29) , quee multis magnisquc rebus con- 

 stabat. Nam artis imperatorise tria esse velut principia , dixit Poly- 

 Lius : usum rcrurn bellicarum 3 Idstoriam et notitiam certarum rcrum 

 via ct rations partam ,- ad postremum principium refert cognitioncm 

 disciplinarian rnatJiematicarum , maximc autcm astrologiam et geo- 

 metriam (So) : quse negotia majoris stint ambitus, quam ut iulra 



(27) J. O. XII. 11. p. 1112. (ed. Burmann.) cf. Plinius H. N. VII. a cap. 

 16 - Sy. ct Val. Max. passim. (28; Cic. pro Leg. M(tn, c. 11. 



(29) Id. Ibid. c. 10. (5o) Vid. Polyb. IX. 



(d) (jux hodic exstant. 



