(95) 



totem ttieri possent (e). Modo dixi istiusmodi fuisse antiquarum, 

 civitatum constitutionem , ul ex ipsarum habitu eloquentia existere 

 debucrit , quod jam probare conabor. Et priraum attendamus 

 laudes , quas illi triluicrunt antiqui. In bac enim celebranda, 

 tarn multi sunt, ut iniinilum sit colligcre loca , quae eo perti- 

 ueant (Sa). Audiamus Virgiliura de vi atquc cflicacia cloquentise 

 caiientcm : 



Ac veluti magno in populo cum saepe coorta est 



Sedttio , saevitque animis igiiobile vulgus ; 



Jamque faces et saxa volant; furor anna ministrat : 



Turn , pietate graven ac mentis si forte virum quern 



Conspexere , silent; airectisque auribus adstant: 



Ille regit dictis animos , et pectora mulcet" (35). 



Quanta curd de eloquentia praecepta dederunt Cicero aliique ! 

 Quaiu cgregie ejusdera artis (si re vera ars sit eloquentia , ctnon. 

 potius a i ia i ura, quam a doctrina, proficiscatur) utilitatem exponit 

 Cicero: Quid tain regiiim, inquit, tam liberate, tarn munificum, 

 quam opem ferre supplicibus, cxcitare afflictos , dare saluteni 

 liberare periculis . . . .? Quid taraen necessarium , quam tenere 

 semper anna, quibus vel teclus ipse csse possis , vel provocare 

 improbos , TC! te ulcisci laccssitus" (54). Eloquentia ilia virili 

 et oratorid. parare simul et tueri amicitias , adscisccre rationcs, 

 complecti pro\iucias" poterant. Merito laudabat auctor dialogi 

 de oratoribus (35) studium istud , quo non aliud iu civitate 

 nostrA, inquit , vel ad utilitatem fi-uctuosius, vel ad dignitatem 

 amplius , vel ad urbis famam pulcrius , vel ad totius imperil 

 atqive omnium gentium uotitiam illustrius excogitari potest. 

 w Nam si ad utilitatem vitee orania consilia, factaque noslra di- 



(5?) Talia sunt, qua; dixit Cicoro De Oral. I. 8. et 46. II. 8. 9. ct 4 i. III. 

 6. et i4. Bruto c. 16. (55) JEneid. 1. v. i48 scqq. (54) De Orat. 1. tf. 

 (55) C. 5. ct c. 6. 



(e) Hie profecto in censura venire deliet diversa gentium indoles. Antiqui 

 cnim unilto niagis pulcbri erant studios!, fervida phantasiu erant prffiditi, Fa- 

 cilius CODimovebantur. Runiani enim qnauivis gravitate corspicui, in eo tameu 

 longc diflcrebant a populis septentrionalis Europre, quod hi ad placidioreiu 

 rationem sint composili; uos deliberando delcctamur. 



