94 C O M M E N T A T I O 



laedantur. Igitur religio etiam est civilis ; est 

 institutum , quod , etiamsi non civitatis causa or- 

 tum (i), tamen praecipue acl civitatem spectat , 

 hujus constituit vinculum ac fundamentum , et 

 de qua igitur civitati leges ferre licet. Hinc So- 

 crates plum dicit esse eum, qui novit , quid 

 leges erga Deos praecipiant , et ea observat (a). 



Quid autem hoc est , quod civitatis lex praeci- 

 pit ? Lex ubivis praecipit , ut Diis pro viribus 

 sacrlficia ofFeras (3). Praeter haec ad cultum 

 sacrum pertinebant preces et divinatio : has igitur 

 nunquam negligebat Socrates, et aliis eas ob- 

 servare suadebat (4). Precari autem simpliciter 

 a Diis jubebat, ut bona nobis praebeant , omissis 

 longis illis votorum enumerationibus , quibus illo 

 tempore Deos fatigare solebant : nam Deos meli- 

 us , quam homines ipsos , perspicere , quid ipsis 

 conducat , quum eventum plerarumque rerum 

 ultra hominura perspicaciam posuerint (5). 



Itaque Deus , etsi sit avrapmiG 9 tamen vult , ut 

 sibi ab hominibus praestetur cultus, isque civitatis 



le- 



(i) Hoc Sophistae statuebant , qui Deorum cullum 

 ex legislatorum arte repetebant. Socratejs contra eum 

 repetebat ex lege a Deo iata : pritna eiiira est legum 

 uypdtpuv , quae jubet ut Deos colamus. 



(a) Cf. Mem. IV. c. f>. . 4. 



(3) Cf. Mem. IV. c. 3. . 16. 



(4) Cf. Mem. I. c. 3. . i-4. 



(5) Cf. Mffm. I. c. 3. . i. coll. I. c. i. . 7 t 8. 



