104 C O M M E N T A T I o" 



non habcnt , nam si ofiicio suo desint , divino 

 favore se excidere censent ; amorem omnino non 

 habent, sed potius metuunt Deum , judicem severum. 

 Ad dijudicandum autem religionis doctrinae ali- 

 cujus pretium , imprimis respiciendus est effectus 

 ejusacvis, quam habeat in hominis vitam moralem. 

 Haec autem vis, ut sponte patet, diversa est pro 

 vario conjunctionis inter Deum et homines modo. 

 Quaenam esset vis doctrinae Socratlcae in disci- 

 pulorum animos , Xenophon expressit. Mihi 

 quidem," inquit, efficere videbatur Socrates, 

 ut discipuli non turn modo , ubi in hominura con- 

 spectu versarentur , absdnerent a malis , injustis, 

 et turpibus agendis , sed et, ubi in deserto essent 

 ab hominum conspectu remoti ; quandoquidem 

 existimarent , nihil eorum , quae agerent , Deos la- 

 tere."(i). Tails igitur erat haec vis, ut cogita- 

 tione Dei omniscientis et severe punientis adigerentur 

 ad bene vivendum. A perversis abstinebant , quia iis 

 persuasum erat , nil mali se agere posse, quin id Deus 

 videret , et severe puniret : adeoque ob causam exter- 

 nam , non avTOKivyroi , virtutem colebant (2}. Ducit 

 igitur haec notio naturae Divinae, quam Socrates 

 sibi informabat , ad virtutem impuram , quando- 

 quidem impura est virtus, quae ob causam exter- 

 nam colitur , et ad Icgakm virtutem , i. e. earn , 



quae 



(1) Cf, Mem, I. c. 4. . 19. 



(2) Cujus rei exemplum ex Socratis vita affert Xe- 

 nophon Mem* I. c. I. $. 18, 19. 



