30 OVER HET STELSEL 



onder zij gebukt gingen, aftewerpen, de grootste beweegreden 

 zijn, tot het aangaan van onderlinge vereenigingen. 



Eene andere stad daarentegen had voornamelijk haar gemeen- 

 teregt te danken aan het belang der vorsten. 



Alle de opgenoemde oorzaken echter, hoezeer ook de eene 

 bij deze, de andere bij gene meerder of minder hebbende ge- 

 werkt, hebben de steden tot den rang van staatkundige ligchamen 

 verheven, en gevoerd tot het stelsel, hetwelk dat van gemeenten 

 genoemd wordt. 



Wij haasten ons dit te bewijzen : 



I. Van den koophandel. 



Dat de handel, door den overvloed, welken hij voortbrengt, 

 op het karakter en de zeden eens volks heilzame uitwerksels 

 heeft, valt ligt te begrijpen. Want het geringste lid der zamen- 

 leving, daar, waar handel woont, nuttig zijnde, doet dit eene 

 toenadering ontstaan tusschen de verschilleride standen der 

 maatschappij. 



Door onderlinge belangen en behoeften aan elkander ver- 

 bonden, de aanzienelijke aan den geringeren, de geringere aan 

 den aanzienelijken, wordt daaruit eene naauwe vereeniging 

 tusschen alien geboren. 



De welvaart, het zoete loon van zuren arbeid, doet fierheid 

 bij den burger ontstaan, daar zijn besef van eigenwaarde aan- 

 groeit, wanneer hij de vruchten overziet, welke hij door vlijt 

 en ijver bijeen gaarde. 



En hoe rijker de stedelingen, hoe grooter hunne eigen do- 



