DER GEMEENTEN. 33 



wij zagen den burger tot maatschappelijke vereeniging, ook de 

 kruistogten verdienen genoemd te worden, als hebbende van 

 hunnc zijde medegewerkt tot de daarstelling van het stelsel van 

 gemeenten. 



Doze kruistogten waren roemruchtig en buitensporig tevens. 



Zij leveren een gedenkteeken op van menschelijken moed 

 en dapperheid, niaar ook van menschelijke dwaasheid. 



Wanueer zich echter onze aandacht vestigt op deze gebcur- 

 tenis, dan verdwijnt als het ware voor onze oogen hot buiten- 

 sporige, en wij zien slechts derzelver gevolgen, zoo menigvuldig 

 en gewigtig. 



Onder die gevolgen of nitwerkingen behoort vooral de grootere 

 gemeenschap, welke zij tusschen de volken daarstelden. 



Zoo vele duizende menschen als uit welke de kruislegers be- 

 stonden, van verschillende landen, aard, taal en zeden, vonden 

 zich bij elkanderen vergaderd. 



Zij trokken verschillende Staten door, eertijds aan hun vreemd. 

 Zij leerden derzelver bewoners, en hunne dikwijls betere wetten, 

 gewoonten en instellingen kennen, zagen hunne meerdere be- 

 schaafdheid, en waardeerden de grootere vrijheid, welke eenige 

 genoten. 



Welke verschillende denkbeelden moesten hierdoor niet bij 

 hen verwekt worden! 



Van de beschouwing van anderen sloegen zij eenen blik op 

 zich zelven. En toen beseften zij, wat hun ontbrak, toen 

 gevoelden zij de grootere voordeelen, welke anderen boven hen 

 bezaten. 



Het gemis wekte de zucht naar verbetering van toestand op. 

 Tom. X. 5 



