(44) 



animantes comoda sua defendant, exinde sequitur, aut nullam esse 

 justitiam, aut si qua sit, sum ru urn esse stultitiaru, quoniara sibi noceret 

 alienis commodis consulens. Quod si igitur omnes populi , qui imperio 

 florent, et prsesertim Romani , qui totius orbis potiti sunt, justi velint 

 esse, id est, si aliena restituant, ipsis ad casas est redeundum, et in eges- 

 tate ac miseriis jacendum (1). His igitur efficere volebat , injustitiam 

 utilem, justitiam vero inutilem esse rei publicae. Cui rei non repugnat 

 hie Augustini locus (2). Quoniam cum prius ageretur pro injustitia? 

 partibus contra justitiam, et diceretur, nisi per injustitiam, rem publicam 

 stare augerique non posse ; hoc veluti validissimum positum erat , in- 

 juslum esse, ut homines hominibus dominantibus serviant. Quam tamen 

 injustitiam nisi sequatur imperiosa civitas, cujus est magna res publica, 

 non earn posse provinciis imperare." Quanquam vero esse aliquod jus 

 civile concedebat, nee omnino injustum sit, ut in civitate alius alii , ordo 

 ordini imperet, earn tamen justitiam ab imbecillitate, non a natura aut 

 voluntate proficisci contendebat (3). 



VI. 



Sed haec quodarn modo ad solum jus gentium et civitatis pertinent : 

 superest igitur, ut de privato videanms, ad quod explicandum operac 

 pretium esse duximus Lactantii locum apponere, qui sic habet: Turn 

 omissis communibus ad propria veniebat. Bonus vir, inquit , (sc. 

 Carneades) si habeat servum fugitivum , vel domum insalubrem ac 

 pestilentem, quae vitia solus sciat, et ideo proscribat, ut vendat; utrumne 

 profitebitur, fugitivum servum, vel pestilentem domum se vendere, an 

 celabit emptorem? Si profitebitur, bonus quidem, quia non fallet, sed 

 tamen stultus judicabitur, quia vel parvo vendet, vel omnino non vendet. 

 Si celaverit , erit quidem sapiens , quia rei consulet : sed idem malus , 



(1) Lactant. Divin. Instil. V, 17. VI, 9. Conf. Cic. de Republ. III. c. 12. p. 160. 



(2) De Civil. Dei XIX, 21. Coll. II, 21. 



(3) Cic. 1. c. cap. i4. p. 162. Conf. cap. 8. p. i54. 



