tratur. Quicunque institutiones , quaa post imperil Roman! occasum invaluerunt, 

 cognoscere studet , is simillimas etiam nunc imo easdem Romae inveniet , ila 

 ut typum regiminis illius theocratici , cui illis temporibus tola fere Europa sub- 

 jecta flat , ibi conspicere liceat. 



In aliis vero regionibus , in Russia , Polonia , Hungaria , Germania , historic 

 studiosus non ab uno ad alterum populum sibi transire , sed ab uno ad alterum 

 saeculum videbitur } feudales institutiones , nobilitatem , servitutem , gleba? ad- 

 scriptionem , corveas quas vocant , privilegia , origines libertatis in urbibus , 

 induslriae initia et progressus 5 hsec omnia , uti olim apud nos fuerunt , 

 peregrinator suis ipse oculis conspicit , et priscis sibi vivere temporibus videtur. 

 Hoc modo multa quae implicata, obscura aut controversa erant, clara et certa 

 fiunt et facile nos ad veritatem revocant. 



Quod si de prasentis populorum status notitia , statisticen quam vocant , 

 quasrimus , baud dubium videtur , quin maximam partem ex peregrinatorum 

 relationibus baurienda sit. Sunt sane alii fontes e quibus leges , institutions , 

 numerum incolarum et multa alia cognoscere possumus } libri nimirum qui 

 apud singulas gentes his de rebus eduntur} sed, ut mittam quantum juvet 

 eos ipsos libros colligere peregrinando , permulla sunt , quae ex illis cognosci 

 accurate non possunt. Quis ignorat quam mendaces fere sint relationes , quas 

 de rebus statisticis , publica etiam auctoritate , divulgantur ; ita ut nisi quis vel 

 ipse verum populi statum exploraverit , vel per alios eum assecutus sit, rite de 

 eo statuere nullo modo possit. 



Sed prasterea ilia ipsa quee cuique genti et region! imprimis sunt propria ab 

 exteris unice et observantur diligenter et describuntur. Uti enim de quovis 

 bomine aliorum magis quam ipsius , probamus judicium , ita exteri maxime de 

 gentium rebus audiendi suut , quippe integre magis et sine partium studio ju- 

 dicantes. Et vero quid valeat quisque populus , quibusnam virtutibus , quibusuam 

 vitiis ab aliis distinguatur , non nisi comparando efficere possumus; et statisticus 

 turn demum , cum cujusque populi de se ipso judicium cum peregrinatorum 

 judiciis contulerit diligenter , et quoad ejus fieri potest in consensum redegerit , 

 plenam ejus populi cognitionem acquirere poterit , pleniorem etiam illam , si 

 suas ipse observationes buic adduxerit. 



