Si ad ea , quae rationis ipsius auctoritate constant , confirmanda ad experientiam 

 recurrere liceret, harum ut thesium priorem affirmaremus , jureconsultorum 

 Romanorum exemplum proponeremus j summi illt jurisprudentiae magistri , jus 

 quasi expressam populi de juslitia sententiam et opinionem babentes , prima suae 

 artis principia a philosopliia morali repetebant, neque justum volentes nisi quod 

 foret honeslum jurisprudentiam definiebant: artem aequi et boni. Est autem, 

 inquit Ulpianus , jus a justitia appellatum , cujus merito quis nos sacerdotes ap- 

 pellet: justitiam namque colimns et boni et aequi notitiam profitemur, aequum 

 ab iniquo separantes , licitum ab illicito discernentes , bonos non solum melu 

 poenarum , verum etiam praemiorum quoque exhortatione efficere cupientes , 

 veram pbilosophiam , non simulatara affectantes. Idem et Cicero et Papinianus 

 sentiebant , prior cum in libro suo de legibus scriberet : non a praetoris edicto 



neque a XII tabulis , sed ex intima philosopliia haurienda est juris disciplina 



Natura juris nobis explicanda est , eaque ab hominis repetenda natura ; alter in 

 1. XVI quaestionum : quaei facta laedunt pietatem , existimationem , verecundiam 

 nostram , et generaliter ut dixerim contra bonos mores fiunt , nee facere nos 

 posse credendum esl. Ita procul dubio Justinianus in fronte libri sui de insli- 

 tutionibus juris romani summas tres justitiae et disciplinae moralis regulas , (quibus 

 forsan ducibus jus omne diviserat in jus rerum, personarum et obligationum) 

 non alia de causa posuit , quam intimam bane phitosophiae moralis et jurispru- 

 dentiae connexionem indicaret. Quis enim negare auderet, ipsius legislatoris vo- 

 luntatem sublimiori cuidam legi, quae non ex arbitrio cujusquam sed ab ipsa 

 rerum nalura venit, subditam esse, nisi legem positivam juris creatricem ha- 

 bendam velit, neque ante statutam earn, esse quidquam justum aut injustum? 

 Irno contra potestas ferendi leges regulas praescribit , quibus servandis quicumque 

 in civitate est , tenetur ; ejusque is est scopus ut societatem tutam felicemque 

 prtestet. Atque ut sine jnstitia nulla esse societas possit , ita polestas ferendi leges 

 tola est in justitia collocata 5 justitia vero a certis moralibus principiis hauritur , 

 nee adeo arbitrarias esse leges possunt, quia quod arbitrarium est justum esse 

 nequit. Si quis ergo legem positivam nullo principiorum moralium , quibus in- 

 nitilur , usu ponderat, boc plerumque continget ut factum (le fait) juris loco 



