C 



machina in civiura unimis posita est , nihilque virtutis vices cxplere potest ad legiim 

 tuendam sanitatcm , eo quod vir probus solus legibus scit parere. Vis-ne civem 

 inforrnare egregium, legibusquc semper obcdienlcm !' Ut pracceptor Macedonicus , 

 doce enm honesta appelere. lleipsa dubium non est eum qui conscientiae morsns 

 aspernatur , brevi el supplicia aspematurum , breviora , non tarn acerba , et quae 

 eflugerc posse sperabit. Sic auciores Sineuscs semper notaverunt , quo frequentiora 

 essent supplicia, eo propiorem rerum conversionern imminere. 



Quidquid curent leges , ille qui ad delinqucndum solatn impunitatem exspeclat , 

 facile rationes invcnit ad eas eludendas poenamve pracverlendam : sic in Japonia , 

 frustra legislatores alque magislralus conlinuo populi oculis judices et supplicia 

 subjiciunt ; fruslra sedulo obscrvari curant quomodo unusquisque se gerat, com- 

 miltcndo scilicet cuilibet quinto patri-familias in quatuor alios inspectionem , 

 totumque vicum unius ob scelus pcena afliciendo. Etenim nihil est , quod vir- 

 tutcm supplere valeat } terroreque nihil eflicitur praeter perpetuitatem ferocis 

 imlolis , mutuamque civium diflideuliam. (Confi Clar. Montesquieu, de Tesprit 

 des lois,liv. VI, i3. ): On vit, en Crete, de bonnes lois et de mechants 

 hommes, inquit idem Montesquieu, parce que Minos n'avait discipline qu'un 

 peuple charge de vices (ibid. ). Intuerc, e contrario , Indiae populos , bonos , 

 lenes atque pacatos : leves ibi suflkiuut pceuae , et quisque civis in egregia aliorum 

 indole conquiescit (id., ibid.). 



Lycurgi exemplum , Spartae motus legibus suis restinguentis , sententiam meam 

 non tollit } namque baud clare patet quaenam reipublicae vera fuerit conditio , 

 cum vir ille celeberrimus earn legibus suis temperavit } nihilominus asserere 

 non dubilo motus qui eas civeruot, ex morum corruptione ortos nou fuisse 

 ( nota A , ad finem ) ; uamque civitas virtute destitula tantum onus suscipere 

 non valuisset. Imo eadem Sparta, si denuo nobis probatione opus esset, earn 

 ofFerret : quid enim profuerunt , quacro , Agidis IV conatus , cum , corruptis 

 postea moribus, Spartanisque ad Lycurgi nomen, ut servi fugitivi adjherum reducti 

 iremcntibus ( Plutarchus ) , rex ille infelix cum antique rigore antiquam vir 

 tutem revocare aggressus est ' f . Et hie exitus ineluctabilis erat ; nam apud populum 

 depravatum vitia publica majorem vim habent ad viliaudas leges , quam hte ad 



34. 



