( 302 ) 



( cui tantum est leges condere et abrogare) submiltit, et nihil interim contra 

 illius legis praescriptum agit, bene sane de republica raeretur. (Ibid.) 



Respectu legum vero, maximi moraenti animadversio sese offerl} nimirum: 

 jus civile cujusque gentis , gentis opinione creari debet , continuoque tempera- 

 menta quae necessitates publicae postulant , accipere. Si igitur rem gerentes , spreta 

 omnium opinione , ex arbitrio civitatem regere legesque ferre velint , civitas leges 

 habebit necessitatibus suis puguantes : quae ratio rerum falsa est atque funesta 5 

 imo talis , ut , ea obtinente , civitas nulla pace , nullaque felicitate frui queat. 

 Vide quantam , in republica , Romani curam adhiberent , ut illam leges inter et 

 opinionem harmoniam servarent , introducta scilicet edicti praetorii iustitutione. 

 Praetor Urbanus civibus , inquit doctissimus Warnkoenig, peregrinus peregrinis 

 edixit. Edicebant autem supplendi, adjuvandi et corrigendi juris civilis gratia, 

 propter publicam utilitatem , quemadmodum temporum rationi , populique 

 moribus et opinioni aptum id esse crediderunt. ( Institutiones juris romani 

 privati. ) 



Videamus nunc quinam sint spretae opinionis efFectus immediati , et quidem 

 primum habito respectu ad civitatum prosperitatem internam. Sic enim causae 

 arcem invademus , namque certissimum est ac quotidiana experientia demons- 

 tratum , sine prosperitate interna . civitatem nullo modo vigere nullaque felicitate 

 frui posse , imo etiam civium reverentiam legibus praestandam , patriaeque amorem 

 brevi evauescere j eadem omnino ralione ac in familiis , ubi paupertas omnem 

 felicitatem trudit sensusque naturales infringit. 



Cum civitas civium opinione non regitur , hi ilia animi tranquillitate frui ne- 

 queunt , quae nascitur ex cerlitudine quam habent se in tuto esse , et sine qua 

 concordia inter omnia societatis membra impossibilis evadit. Atqui ab hac 

 concordia pendent non modo civitatis felicitas , sed et ejusdem prosperitas } 

 nimirum : omnes cives propria habent commoda quibus nonnisi mutuis conces- 

 sionibus inservire possunt. Si igitur causa quaadam discordiam continuam moveat , 

 diffidentiam proferat perpetuam, eadem voluntatem hanc generalem, hanc cogitandi 

 sentiendique communem rationem , quae sola varia variorum commoda , secum 

 invicem pugnaritia , conjungere valet , ideoque totius prosperitatis publicae ut et 

 totius politicae potentias fuudamentutn est, necessario dirimet. 



