(3i3) 



depravatis, ill! adversus se moverunt aut inertia percusserunt eos omnes quibus 

 eis opus erat. Idem de Catilina , hoc respectu , dicere possemus. Sic Celebris 

 ilia Maria Theresia , quam jure recteque Hungarii regem suum nominaverant , 

 horumce Hungariorum opinione adjecta , eorum heroicas devotioni salutem suam 

 debuit. Et sic ubique historia probat auctoritatem a populo rem gerentibus 

 quos diligit quibusque confidit , concessam , longe latiorem esse quam tola op- 

 primentium principum tyrannis. 



Attamen saepe principes , ut fortiter auctoritatem suam retineant , populumque 

 in oliirio conlineanl, eum debilem ignarumque detinent : iilud erat totum 

 famosi illius de Richelieu artificium 5 et hoc respectu hodie adhuc nimis multi 

 hujns generis homines occurrunt. Sed hac ratione , opinio publica apud po- 

 pulum nasci nequit , civitasque et princeps ipse ita validissimo praesidio or 

 banlur. Principi . e contra , qui opinione duce regnare tendit , hisce iniquis 

 ac funestis rationibus opus non est : populo suo Helens, vi amoris regnabit, 

 omnium potentissima. Loco populi servi ac debilis , nulla re magna capacis , 

 populum habebit fortem , huj usque potentia potens, imperio florente potitus , 

 fmitimis suis formidandus fiet , ipseque nullam externam potentiam reforrnidabit. 

 Sic de populo suo bene meritus , potestatem suam intus ac extrinsecus stabilitam 

 ac bene firmatam videbit, sin ml ac populo imperabit non solum maximo vigore, 

 sed et maxima felicitate gaudeuti. Dans les monarchies , inquit Montesquieu , 

 toute la felicite consiste dans Fopinion que le peuple a de la douceur de sou 

 gouvernement. Nullus rex , sane , tot tantisque obstaculis amotis , ad 

 tarn firmam potentiam pervenit , quam Henricus IV. Quis princeps sibi non 

 cupiat ilium amorem quo eum non modo Galli , sed et omnes fere populi , 

 post duccntos annos , prosequi pergunt ? 



In civitate ubi princeps publicae opinion! obstat , civium diffidentia contra 

 polestatem bellum occultum , sed constans , gerit ; quod nonnunquam etiam 

 apertum evadit ; namque si periculum manifestum fit, omnia coeunt contra po- 

 testatem populi jura labefactantem. Si vero in tali rerum conditione aut externa 

 potestas , aut inlus optimates rebelles prodeant , eorum promulgations facile 

 in seditionem allicient populum qui in eorum siiium , spe jura sua recuperandi 



40 



