iisque ad facultates nostras augendas utamur; ex altera pai-te vero, cives, uno respectu, inter se 

 invicem minus subditi sint, quod libertatem auget ; et alio respectu, quilibet ab aliis pendeat, 

 unde concordia augetur, morumque integrilas fortiter servatur. Nee omittamus opinionem pu- 

 blicam , cum cultura progredientem , ad hoc ultimum efficiendum potentissime conferre. 



Aries vero et discipline , easdem ob causas , apud nos fere omnino ad industriam vergunt ; el 

 si revera artes liberales litteraeque humaniores animos valde commovent (quod caeterum saepius 

 fit ad boni studium , quam ad mali amorem proferendum ) , cultura , quse una cum illis pro- 

 greditur , menti lumen praefcrt , has commotiones clirigit atque moderatur , moresque emendat 

 pro longe majore proportione, quam artes eosdem corrumpere quea-nt. 



(Nota 27.) Si iiihilomimis plerique horum populorum , tarn barbaris moribus utenlium , et 

 Medorum , etPersarum, et Roma?, orbis victricis , vim propulsaveruiit , vel b eorum domina- 

 tione immunes se praestiteruiit , illi populi, hoc respectu , extra causam ponuntur ; namque civita- 

 tem recte constitutam non eflicientes , sedem stabilem non habentes , nilque quod defendere 

 debcrent possidentes , N inci non poterant , quoniam non potcrant lacessi. 



(Nota F.) Credo mihi iterum in medio ponendam esse animadversionem jam allatam , sed 

 quam magni interest, lie pugiiantia loqui videar, e coiispectu nunquam arnittere; scilicet: accu- 

 rate distingueiidum est inter democraticas civitates in genere , uti Roma , Athena: , etc. , et de- 

 mocraticas civitates commercio innixas , ut Tyrus , Rhodus , Carthago , etc. , quippe quae diu 

 floruerunt vigueruntque in mediis divitiis. In his enim cives ditescere possunt quin corrum- 

 pantur , quoniam commercia ordinis , laboris , frugalitatis , parcimoniss , modcrationis, prudentiae 

 pacisque animum secum trahunt. Malum nonnisi ex divitiarum immoderatione nasci polest , 

 quae scilicet commercii studium tolleret. Hoc vero , nullis aliis accedentibus causis , parum 

 est timendum ( licet tamen propius in parvis quam in magiiis civitatibus adsit ) , eo quod raro 

 mcrcator sat divitem se habet , ut a commercio ubstineat aliisque cupidinibus se tradat , eoque 

 mortuo , fortuna fere semper dividitur; eo quod, praeterea, quo magis divitiae augentur, eo magis 

 vitae neccssaria crescunt atque multiplicantur ; etpraesertim eo quod fortunarum aequalitas apud 

 populos negotiandi studio addictos facilius meliusque servatur , quam apud caeteros quoslibet , 

 ut nostra aetate Galliam , Angliam, Belgium inter et Austriam, Hungariam , Russiam , Polo- 

 niamque comparatio satis superque probat. 



Quod vero ad cunctas hujusce generis civitates attinet , virtutis opus ad eorum vigorem pros- 

 peritatemque jam indicavimus. (Coiif. notam Z>.) 



(Nota G.) Non necesse erit , hie notare homines qui publicis muneribus funguntur , nee 

 non musicos , histriones , etc. , illos omiies quos immateriales productores nominare voluerunt , 

 atque paupercs, opinioni nostrae non pugnare ; namque tantummodo adest translatio: si magis- 

 tratus , musicus , pauperque emunt , quin tamen producaiit , res eodem modo se habet ac si 

 productor , a quo pecuiiiam acceperunt , ipse illis emisset. 



