68 C O M M E N T A T I O 



clarata non est , nequaquam inde concludi potest, 

 mil lam prorsus causam fuisse, sed praesumenduni 

 potius, justas rationes contrahentes impulisse ad 

 earn ineundam. Stare igitur debet obligatio , modo 

 de ejus causa alio legitimo modo constet (i). 

 Atque ex hoc ipso sponte sequitur etiam hodie 

 duas superesse quaestiones de conventionibus ejus- 

 modi , in quibus causa obligationis non exprimi- 

 tur : utrum scilicet creditor causam probare de- 

 beat , an vero debitor , obligationem non habere 

 causam, et quomodo haec probatio facienda sit? 



i. Qtiis debet probare causam obligationis, quae 

 in conventione expressa non est, adesse vel non 

 adesse ? 



Dissentiunt Interpretes vehementer. Nobis autem 

 ejusmodi videtur quaestio , de qua in utramque par- 

 tern satis probabiliter disputatur, cujusque igitur 

 decisio difficillima est, adeo, tit earn fere in me- 

 dio relinqueremus, nisi timeremus, ne sic propo- 

 sito minus satisfaceremus. Exponemus igitur bre- 

 viter , quae ab utraque parte afFeruntur argumenta , 

 deinde vero , non nisi anxie nostrum in re tarn 

 gravi efferemus qualecumque judicium. 



Acer* 



(_i) Imo aliquando causa, quamvis non expressa, lege prae- 

 suniitur adesse. Sic Chirographus, qua mercator dehitum agnos- 

 cit, protnittitque solvere , causara habere censetur in mercatura 

 sua sitam. idem obtinet in aliis casibus art. 638. Cod. Com. 

 cmuneraiis. 



