55 



leerde, dat de vleesstriemtjes (= „ fibrillae") van een os door hem 

 geoordeeld werden zoo dun te zijn" dat 50 van deselvige nevens 

 den andere leggende de lengte uitmaken van V20 van een duym, 

 zoodat dan 1000 vleesstiïemtjens in de lengte van een duym, dat 

 is dan 1,000000 vleesstriemtjens met haar membranen omwon- 

 den in een quadraet duym komen", en een paar regels verder : 

 „ Op een ander tijd sag ik in een ossetonge, drie kleyne musculen 

 vlees, yder met haar menbraan omwonden, nevens den anderen 

 leggen, dat wanneer als ik deselvige overdwars hadde doorge- 

 sneden, soo veel plaets niet en besloegen, als een kleyn sandje, 

 („waarvan 100 sanden nevens den anderen leggende, de lengte 

 van een duim maer uitmaken), zoude die konnen bedekt houden." 



Later bepaalt hij, in een brief aan Francois Aston, d.d. 25 

 Juli 1684 l ) deze grootte wat nauwkeuriger, zoodat men nu 

 een eenigszins beteren maatstaf voor zijn berekening erlangt. Hij 

 zegt, „als ik sedert weinige dagen doende was met een oog van 

 een manspersoon, zag ik in het zwartachtig vlies of menbrane 

 uytnemende dunne striemtjens of vaatgens, en om derzelver 

 dunte my die voor oogen te stellen, nam ik een grof sant, wiens 

 axe dat seer na 1 / 30 van een duym was, dit sant, door een mi- 

 croscope siende, oordeelde ik dat deszelfs axe ten minsten 330 

 deelen, op seekere verdeelde lineaal uytmaekten, en dat, wan- 

 neer 8 van de verhaalde dunne vaatgens nevens den anderen 

 lagen, geen V330 van de axe van een sant in lengte souden 

 uitmaken." 



Leeuwenhoek bezigde echter altijd deze bepaling als eene ver- 

 gelijking om slechts eene aanschouwelijke voorstelling te geven 

 van de kleinheid der voorwerpen, door hem met het microscoop 

 waargenomen. In veel later tijd schijnt hij de onzekerheid van 

 de vergelijking met zandkorrels, wegens hun groot verschil in 

 grootte, te hebben ingezien, en bedient hij zich nu van een' 

 „geerst-greijntje of een mostersaetje", zooals bijv. uit een brief 

 aan Hermanus Boerhaave, d.d. 26 Augustus 1717 2 ) blijkt. „Ik 

 hebbe voor desen geseyt, dat ik soodanige kleyne dierkens in 



1 ) 41ste Sendbrief, blz. 37. 



2 ) 41ste Sendbrief, blz. 404. 



