56 



't water sag swemmen, dat ze met haar duysent millioenen in 

 groo-te geen grof sant souden uytmaken. Maar alsoo der tussen 

 de grove sanden een groot onderscheyt in groote is, zoo wil ik 

 liever seggen, de groote van een geerst-greyntje of mostert- 

 saetje, ende seggen dat, by aldien duysent millioenen van die 

 kleyne diertjes nevens den anderen lagen, deselve de lengte niet 

 souden bereyken van een geerst-greyntje of mostert-saetje". Nog 

 eene cuiïeuse vergelijking in de maatbepaling vindt men in een 

 brief aan Constantyn Huygens, d.d. 21 Mei 1679 1 ). Zij betreft 

 de grootte der zeer kleine (vooronderstelde) vaatjes in een diertje 

 in het peperwater. Daartoe bepaalde hij eerst hoeveel haar-breed- 

 ten de lengte van een duim uitmaken. 



Dit beschrijft hij aldus: „Hebbende dan een koperen lineaal, 

 daer op de duymen verdeelt waren in dry deelen en yder we- 

 der in 10 deelen, is summa een duym in 30 verdeelt. Op dese 

 verdelinge heb ick geleyt het haer van myn paruyck, en dat 

 door een microscope geobserveerd en geoordeelt, dat 20 hair- 

 breeten 1 / 30 van een duym uytmaken, comt dan 600 hair-bree- 

 ten in de lenghte van een duym". 



De Hoogleeraar Harting deze maatbepalingen van Leeuwen- 

 hoek besprekende, zegt daarvan, 2 ) dat als men bedenkt hoe 

 uiterst gebrekkig de handelwijze van Leeuwenhoek was, men 

 niet nalaten kan zich te verwonderen over de mate van nauw- 

 keurigheid, die sommige zijner bepalingen werkelijk bezitten, iets 

 dat men alleen verklaren kan, door de juistheid van een oog, 

 dat door een jaren lange oefening eene zekerheid in het 

 bepalen van maten verkregen had, welke een minder goed 

 waarnemer geheel moet missen. Zoo bepaalt hij bijv. 3 ) de door- 

 meter van een bloedlichaampje gemiddeld op dien van i/ioo van 

 een zandkorrel, dat is, (deze I / 30 duim in diameter hebbende) 

 1 / 300 duim; en werkelijk komt deze bepaling zeer na over- 

 een met de gemiddelde grootte der bloedlichaampjes, zooals deze 



') Manuscript in de Bibliotheek der Leidsche Hoogeschool, waarvan af- 

 schrift in mijn bezit is. 



'•) „ Het Mikroskoop t. a. p. 3de deel, blz. 404." 



3 ) Brief aan de „Koyal Society van 25 Juli 1684, N°. 42, blz. 32." 



