71 



gekomen. Hij had er staarten aan opgemerkt en bovendien had 

 hij gezien, (lat zij niet meer dan 24 uren in het leven bleven; 

 tevens verhaalde hij, dat, toen hij de patiënt terpentijn had in- 

 gegeven, de diertjes daarvan stierven. Leeuwenhoek onderzocht 

 nu op zijn beurt het vocht, door een weinig er van in een 

 haarbuisje te brengen, bezag het in het bijzijn van Ham en 

 vond zijne ontdekking alleszins bewaarheid. Onmiddellijk daarop 

 werd dit onderwerp een punt van nauwgezet onderzoek voor 

 hem. Hij onderzocht herhaalde malen nu ook gezond sperma, 

 vooral ook van verschillende dieren en vond de waarneming 

 bij allen bewaarheid. Somtijds vond hij „ meer dan duizend 

 levende schepsels in de quantiteyt materie van een grof sand." 

 Zij waren kleiner dan de bolletjes van het bloed, de vorm er 

 van was rondachtig, van onder spits toeloopende en met een 

 langen dunnen staart voorzien, die circa 5 a 6maal zoo lang 

 was en omtrent 25maal dunner dan het lichaam. Zij bewogen 

 zich door eene slangsgewijze beweging van den staart. 



Tot bevestiging van de waarheid, dat zijne medegedeelde ont- 

 dekking reeds vóór het jaartal (1678), waarin Hartsoeker be- 

 weerde dezelfde waarneming te hebhen gedaan, was geschied, 

 voegt hij er nog aan toe : dat die in zijn schrijven gedateerd, Nov. 

 1677, was opgenomen in de „ Philosophical Transactions" n°. 142 

 zijnde van December 1677 en Januari en Februari 1678. 



Daar er omtrent den persoon van Ham, zijn waren naam en 

 nationaliteit, zeer verkeerde lezingen bestaan, acht ik het niet 

 ongepast te dezer plaatse melding te maken van bijzonderheden, 

 die mij eerst onlangs zijn bekend geworden uit eene mededeeling 

 in 1862 gedaan door Prof. H. I. Halbertsma *) waaruit blijkt, 

 dat niet Lodewijk Ham of Hamme, door sommigen voor een Duit- 

 scher, een jong geneesheer uit Dantzig gehouden, maar Johan Ham 

 van Arnhem de ontdekker der spermatozoïden is. De belangrijk- 



! ) Deze bijzonderheden komen niet voor in de eerste uitgave mijner bio- 

 graphie van Leeuwenhoek; zij zijn ontleend aan de „Verslagen en mededeelin- 

 gen der Koninklijke Akademie van wetenschappen, Afdeeling Natuurkunde, 

 deel 13, 3e stuk," alwaar deze mededeeling van Prof. Halbertsma, op blz. 

 342 voorkomt. 



