83 



te blijven, maar zoo ras, als men my waarschynlyke redenen te 

 gemoet voert, daar van ik een bevattinge kan krygen, dat. ik de 

 myne sal verlaten, en tot een ander overgaan, te meer, omdat 

 doorgaans myne tragtingen tot geen ander eynde strekken, als 

 omme waarheyt, soo veel in myn vermogen is, voor de oogen 

 te stellen, die te omhelsen, ende myn kleyn talent, dat ik ont- 

 fangen heb, te besteden, om de werelt, van baar Out-Heydens 

 bygeloof af te trekken, ende tot de waarheyt over te gaan, ende 

 die aan te kleven." En elders l ) „ Ik weet wel, dat in myne 

 stellinge die ik kome te maken, niet alle over een komen, maar 

 tegen den anderen strijdende saaken daar onder gevonden werden, 

 soo sal ik al weder seggen, dat myn doen is, niet langer myn 

 gevoelen staande te houden, tot der tyd en wyle ik beter on- 

 derrigt werde of dat myne aanmerkingen my tot andere gedag- 

 ten doen over gaan en ik sal my noyt sehame van dit myn 

 doen af te wyken." Dat is de taal van een eerlijk, eenvoudig, 

 oprecht gemoed, en onwillekeurig worden wij met eerbied ver- 

 vuld voor den man, die pal stond tegen onwaardige verguizing 

 en bespotting, maar vatbaar was voor overtuiging. Hoe meer men 

 de brieven van Leeuwenhoek doorleest, hoe meer men versterkt 

 wordt in deze gunstige opinie omtrent hem, die wel niet vrij 

 was van gebreken, gedeeltelijk ook toe te schrijven aan zijne 

 beperkte ontwikkeling, maar die overigens edel van hart en een- 

 voudig van zin was en daarvan talrijke bewijzen gaf. — 



Bij het doorlezen zijner brieven treft ons zijn onbevangen- 

 heid van oordeel, zijn oorspronkelijkheid in het verklaren en 

 beoordeelen van feiten door hem waargenomen, en zijn helder 

 inzicht in vele zaken, w r aardoor hij bleek een zelfstandig denker 

 te zijn, die weinig behebt was met de vooroordeelen van 

 zijn tijd, deze, waar hij kon, bestreed en zich alzoo in de 

 eeuw waarin hij leefde, als een man van vooruitgang deed 

 kennen. 



Vooral werd de lichtgeloovigheid der groote menigte scherp 

 door hem bestreden; dit bleek a. o. als hij in de gelegen- 



') 3de Vervolg, 74ste Brief, blz. 507. 



