G. E. RUMPHIUS. 



coleur is veelderley. De meeste zyn donker groen, doch daar 

 onder speelt vuilwit of geel, rood, bruyn en een weinig blauw , . . . 

 welk men de Moeder noemt heeft de dikte van het groffste 

 zeilgaren, en zomtyds als een dunne schacht, bleekgeel of wit- 

 agtig, het hooftje even buiten 't water steekende, daaraan men 

 niets dan twee hoorentjes bekennen kan, gelyk de Slekken 

 hebben, en aan iedere zyde vier duidelyke voetjes, gelyk rupzen". 

 Maar behalve deze uiterlijke vormbeschrijving doet RUM- 

 PHIUS ons hier een allermerkwaardigst verschijnsel kennen, dat 

 deze wormen vertoonen: ze komen alleen op gezette tijden, 

 en wel eenmaal per jaar, ,,na zonsondergang op het water 

 drijven, nabij die stranden, waar groote rotsen in zee staan, 

 die vol scheuren zijn; bij brandende toortsen worden ze dan 

 met uitgespannen doeken of fijne zeven uit het water geschept" J ). 

 En de tijd, waarop de dieren aan het strand komen is juist 

 na zonsondergang ,, alleen den 2den, -^den en 4<ien avond na de 

 voile maan" in Februari of Maart, soms drie avonden achter- 

 een, soms, en wel indien het weer zeer heet en droog is, 

 slechts een avond. Dit belangrijke verschijnsel, het regelmatige 

 optreden dezer wormen eenige dagen na voile maan, is nu, 

 twee eeuwen nadat RUMPHIUS het opgemerkt heeft, nog een 

 onopgelost vraagstuk; wel weten we, dat de vangst van Wawo 

 nog altijd aanleiding is voor de bevolking om feest te vieren ; 

 dat ze nog steeds tusschen 6 uur 's avonds en maansopkomst 

 gevangen worden en aan de inlanders een zeer gezochte toe- 

 spijs opleveren 2 ) ; wel is door de onderzoekingen van Dr. HORST 

 gebleken, dat de wormen zich ten tijde van hun verschijning 

 in geslachtsrijpen toestand bevinden en dus hiermee de jaar- 

 lijksche periodiciteit verklaard, maar waarom het dier juist 



') R. HORST, 1902. p. 105. 



2 ) MAX WEBER, 1899. Bulletin van de Maatschappij tot bevordering van het 

 Natuurkundig Onderzoek der Nederlandsche Kolonien. No, 34. p. 7. 



51 



