DE ACHTTIENDE EEUW. 



zelfstandige beoefening der natuurwetenschap was bij hem 

 eigenlijk geen sprake ; hij was in de eerste plaats letterkundige 

 en zocht maar al te vaak zijn kracht in mooie zinswendingen, 

 in gezwollen taal en in omhaal van woorden. De meening van 

 VAN KAMPEN ') : ,,Gelijk RUMPHIUS de voortbrengselen van 

 Amboina en den omtrek voor den Natuurkundige beschreven 

 heeft, zoo heeft VALENTYN zulks voor den gewonen lezer en 

 liefhebber gedaan, en maakt daarom ook geene aanspraak op 

 bijzondere botanische of zoologische kunde of rangschikking, 

 maar slechts op de gave van goede en nauwkeurige waar- 

 nemingen", lijkt mij dan ook in drie opzichten onjuist, enwel: 

 ie was RUMPHIUS' Rariteitkamer veeleer een goed populair boek, 

 dan VALENTYNS werk ; 26 maakte RUMPHIUS ook geen ,,aanspraak 

 op bijzondere botanische of zoologische kunde of rangschikking", 

 en 36 waren de ,, goede en nauwkeurige waarnemingen" niet 

 van VALENTYN, maar van anderen. 



Daarmede is echter volstrekt niet gezegd, dat VALENTYNS 

 Oud- en Nieuw-Oost-Indien voor onze kennis der natuur waar- 

 deloos zou zijn; het boek bezit ontegenzeggelijk groote ver- 

 dienste en is nog steeds een belangrijke bron van ons weten, 

 maar daartegenover is een lofprijzing als een boek, waarin ,,al 

 hetgeen hij ons heeft medegedeeld het kenmerk van eenvoudig- 

 heid en waarheidsliefde draagt" 2 ), even onjuist als onverdiend. 



Zelfstandig natuurwetenschappelijk onderzoek is in de acht- 

 tiende eeuw schaars, vooral op het gebied der organische 

 natuur. Dank zij de koopmansstaatkunde der O.-I.-C., die zelfs 

 reizen naar het binnenland als weglooperij en vagabondage 

 beschouwde en met kettingstraf bedreigde, is dan ook de 

 geheele periode van het begin der eeuw tot 1778 een trooste- 



x ) N. G. VAN KAMPEN, 1831. II. p. 399. 



2 ) W. R. VAN H6EVELL, 1839. p. 35. 



- 66 



