? S LANDS PLANTENTUIN NA 1850. 



heid een boekje te publiceeren : ,,Retzia, sive observationes 

 botanicae", waarvan hij na zijn terugkomst in Europa een 

 tweeden druk bezorgde. Want HASSKARL'S gezondheid had door 

 de inspannende vermoeienissen in het Andes-gebergte en door 

 droevige huiselijke omstandigheden zeer geleden en naar het 

 schijnt is ook JUNGHUHN'S kritiek op de organisatie der kina- 

 cultuur op Java mede een oorzaak geweest, dat de eigenlijke 

 stichter dier cultuur in het midden van 1856 met verlof naar 

 Europa vertrok, welk verlof nooit zou eindigen. Immers, nadat 

 door de zeereis zijn gezondheidstoestand aanmerkelijk verbeterd 

 was, vestigde hij zich te Kleef en wijdde hij zijn verdere leven 

 aan de wetenschap. Hier bewerkte hij (1861 en 1866) de sleutels 

 op de beide Indische Klassieken : VAN REEDE'S Hortus Mala- 

 baricus ') en RUMPIIIUS' Herbarium Amboinense 2 ) ; hier ver- 

 schenen nog een aantal andere studies van zijn hand, meest 

 floristische, over tropische plantenfamilies. Bijna 40 jaar lang 

 zou HASSKARL, door de Nederlandsche Regeering met eenpensioen 

 van f 1000 beloond, zich nog met zijn lievelingsstudien kunnen 

 bezighouden ; op 82-jarigen leeftijd (5 Januari 1894) ging de 

 nooit rustende man de eeuwige rust in. 



Terwijl JUNGHUHN hem in 1856 opvolgt als inspecteur 

 der kina-cultures, maar zich door zijn reizen niet veel met 

 's Lands Plantentuin kan inlaten, krijgt TEYSMANN in 1859 

 opnieuvv botanische hulp van S. KURZ, die onder den 

 naam van J. AMANN als soldaat bij het Indische leger in 

 dienst gekomen, op zijn verzoek bij 's Lands Plantentuin 

 geplaatst wordt, daar gedurende zijn geheelen militairen 

 diensttijd (tot 1864) uitstekend behulpzaam is in het deter- 

 mineeren van toegezonden planten, en dan ook in 1864 een 



') Zie p. 23, noot 2, 3 en 4. 

 2 ) Zie p. 46, noot 2. 



18* 



