NATUURKUNDIGE AARDRIJKSKUNDE NA 1850. 



kracht dankt, en tevens werd in dit jaar het Observatorium 

 losgemaakt van den geographischen dienst en onmiddellijk 

 onder het Marine-Departement gebracht. 



Het oordeel van ambtenaren en bestuurders over BERGSMA'S 

 arbeid was niet gunstig; een der Gouverneurs-Generaal (Oct. 1870) 

 meende hem zelfs te mogen verwijten, dat hij nog niet alle 

 in Engeland aangekochte instrumenten in gebruik genomen had, 

 terwijl hij naar de meening van Zijne Excellence ,,het eigenlijke 

 doel der zending ter zijde gesteld had". En dat terwijl de 

 regeering hem voortdurend moeilijkheden in den weg legde 

 en hem nog steeds geen gelegenheid gaf, zijn werkzaamheden 

 te regelen ! 



Maar daartegenover staat het oordeel van een bevoe^d 



o o 



persoon, als den directeur van het ,,Centralanstalt fur Meteoro- 

 logie und Erdmagnetismus" te Weenen HANN, die na het 

 verschijnen van het eerste deel der Observations verklaarde : 

 ,,Dr. BERGSMA hat eine riesige Arbeit geliefert", en later in zijn 

 ,,Klimatologie ' *) dit getuigenis geeft : ,,Es giebt nur ganz 

 wenige Punkte der Erde von denen wir so detaillierte Kennt- 

 nisse liber alle meteorologischen Elemente haben, sowohl in 

 Bezug auf die Mittelwerthe als auch auf die periodischen und 

 unperiodischen Veranderungen, wie dies fiir Batavia der Fall 

 ist". En dat is toch aan de werkkracht van BERGSMA en zijn 

 opvolgers te danken. 



Alle met meteorologie samenhangende richtingen van onder- 

 zoek worden door het Observatorium beoefend ; behalve de 

 meteorologische studies en regenwaarnemingen door BERGSMA 

 begonnen, werd na hem onder de leiding van Dr. J. P. v. D. STOK 

 (1882 1899), Dr. S. FIGEE (1899 1908) en Dr. W. v. BEMMELEN 

 (1908 thans) een aanvang gemaakt met seismologische waar- 



J. HANN, 1897. Handbuch der Klimatologie II. i. Tropenzone. (2 e Ed. p. 236). 



- 258 - 



