456 



bij deze hoofdgroep aanleiding geeft om het protonema als sten- 

 gelorgaan te beschouwen , en daarom verdient de propagatie 

 dezer planten door middel van hun bladen hier kort besproken 

 te worden. 



Zooals algemeen bekend is, vormen de bladen dezer planten 

 zeer gemakkelijk protonema of bulbillen, en naar het schijnt 

 is de neiging daartoe in alle cellen niet alleen van de bladen, 

 maar ook van de andere organen der plant aanwezig. Onder 

 daarvoor gunstige omstandigheden kunnen de protonemadraden 

 zoowel uit de bovenvlakte als uit de ondervlakte der bladen 

 ontstaan, in het bijzonder echter zijn de bovenkanten der 

 middelnerven voor de knopvorming geschikt. Opmerking ver- 

 dient het dat de hierbij voorkomende verschijnselen verschillend 

 zijn , naarmate het blad nog in verbinding is met de nmeder- 

 plant of niet. Naar het schijnt bezitten de aan den stengel 

 bevestigde bladen in het bijzonder neiging om aan hun top 

 propagatiewerktuigen voort te brengen l) , terwijl zij na afge- 

 sneden te zijn , vooral uit de wondvlakte aan het ondereinde 

 protonema vormen 2). 



Aan afgesneden sporogoniën of stukken daarvan schijnt het 

 protonema ook lichter aan de onderste wondvlakte dan van 

 boven te ontstaan, hiervoor pleiten ten minsten de figuren van 

 P r i n g s h e i m •'') , waar men slechts aan één kant — waar- 

 schijnlijk het ondereinde — der setastukken protonemavorming 

 bespeurt; echter kan volgens Sta hl ■*) zelfs uit den wand der 

 theca protonema ontstaan. Overigens ontstaat het protonema 

 aan den bebladerden mosstam naar het schijnt bij voorkeur 

 in de bladoksels, terwijl de eigenlijke zijknoppen naast den 

 breeden bladvoet uit de stengeloppervlakte ontspringen. 



Blijkbaar is uit tleze opgaven nog geen ander bepaald resul- 



') W. P. Schim per, fconos morphologicae atque organographicae 

 iiitroductionem synopsi muscorum eiiropaeorum , Stuttgart 1800, Tab. 

 II, Fig. 12. 



■^) Schim per, 1. c. Tab. II, Tig. 3T 



3) üeber sprossende Moosfriichte, Pringsheims Jahrbücher 1878, pag. 1. 



4) Botanische Zeitung 1876, pag. 694.. 



