ce Uk 
Hij bestaat (zegt hij bl, 78) grootendeels uit eene roode vaste klei- 
soort, die door den invloed der zon tot steenhardheid overgaat, en 
de kleine oppervlakte van den grond, die aldaar bebouwd wordt, 
is die, waar de bosschen eene eenige duimen dikke humuslaag hebben 
achtergelaten, of rawijneu, werwaarts de bergstroomen een weinig 
teelaarde hebben heengevoerd. De zandvlakten, die hier en daar nabij 
de kust worden gevonden en vermengd zijn met andere aarde, wer- 
den bijzonder geschikt voor de kultuur bevonden. Maar dit zijn, 
volgens hem, slechts plaatselijke en onvoldoende bewijzen voor de 
vruchtbaarheid des bodems in het algemeen. Bij fort Marlborough, 
in Benkoelen, beproefden de Engelschen te vergeefs den tuinbouw. 
Om daarin te slagen, was het noodig eenen kunstmatigen bodem za- 
men te stellen, van mest, asch en puin. Hij zag te vergeefs de aan- 
planting beproeven van kokospalmen, koffij, pinang enz. Maar toen 
zijn vriend emanres cAMPBELL de koffijkultuur in eene rawijn be- 
proefde, waardoor eene beek winters werd hij seiner met de 
schoonste uitkomst beloond. 
Bij de beoordeeling van den bodem van een land als Sumatra, 
mag de invloed der dierenwereld niet worden voorbij gezien. De 
daarvan af komstige uitwerpselen en lijken brengen mede de voor den 
plantengroei, hoezeer in geringe hoeveelheden onmisbare stikstof hou- 
dende beginselen, ammoniak, nitram en phosphor- en zwavel-ver- 
bindingen, en in betrekkelijk ruime mate aan, en wie vraagt hoe hier 
het evenwigt bewaard wordt tusschen verbruik en toevoer en of er 
uitputting te duchten zij, door het wegvoeren van den oogst of door 
hetgeen de waterstroomen naar zee brengen, die zal niet voorbij zien 
dat door de dierlijke bewoners ook nog dierlijke stoffen uit de zee op 
het land worden overgebragt. — Bovendien zullen ook nog door de 
verweêring van plutonische en vulkanische gesteenten, phosphor- en 
stenen in kleine Ee hie jn worden kn ge 
*) [et is er nog verre af, bij het gemis van chemisch-mineralogische ken- 
nis van de plutonische en vulkanische gesteenten van Sumatra, en van de 
Zamenstelling van zijne bouwgronden, aan eene landbouwkundige bodem- 
leer te kunnen denken. Algemeen echter is sedert lang reeds de uitstekende 
vruchtbaarheid van dergelijke bodemsoorten door de ervaring erkend, Le- 
zenswaard is hierover de redevoering van REINWARDT, over de natuurlijke 
eruchtbaarheid van den grond der Oost-Indische eilanden, vooral van het eiland 
Javo, en over de waarschijnlijke oorzaken daarvan (vergel. zijne Reis naar 
Van, 
