ai WE a 
belangrijke vorderingen gemaakt heeft, Tegenover den achteruitgang 
dier belangrijke kultuur op Java, verdient zij te meer de aandacht, 
daar wij hier tevens een krachtig middel erkennen tot verdere 
maatschappelijke ontwikkeling van Sumatra. Bij de uitbreiding 
der kultuur zal het vau groot gewigt zijn, op de goede keuze 
der gronden toe te zien. Volgens TEYSMANN’s opmerking schijnt 
dit niet altoos het geval te zijn. ‘fe Boekit Silit, in het weste- 
lijk gedeelte, omstreeks 4000 boven de zee gelegen, groeit de 
koffij nog weelderig, doch geeft reeds minder vruchten dan in min- 
der hooge streken (de thermometer daalde er des morgens 6 uur 
tot 16°,7). Hier bevestigt zich dus ook de regel dat de bergvegetatie 
op Sumatra lager afdaalt dan op Java en zullen de koffijaanplan- 
tingen op mindere berghoogte dan op Java moeten geschieden. Te 
Padang Siboesoek groeijen de koffijboomen bijzonder goed (de ther- 
mometer teekende des morgens 6 uur 23°.3). Op den weg naar Pa- 
lembajan zag hij verre beneden 2500’ aan de hellingen der bergen, 
de koffijtuinen eindigen. Nabij Kota-Nopan en Penjaboengan lig-” 
gen de koffijtuinen in de vallei, met rijstvelden *). ; 
Bijzonder geschikt schijnt de bodem in Palembang voor den koffij 
boom te zijn. In de nabijheid van Moeara Enim zag TEYSMANN se- 
dert een twintigtal jaren geplante en weder verlatene koffijtuinen, 
die even weelderig stonden, alsof ze onderhouden werden, niettegen- 
staande zij zoowel door de afgevallene en ontkiemde vruchten als 
Kd 
2) Opmerkelk ki is de deren van MOTLEY, dat in hak ee ne langs 
de rivier Chenakar alom koffij geplant wordt, niet wegens de vrucht, maar 
om van de bladen thee te bereiden (Kew-Gard. Miscell. n. 73, bl. 41). Men 
roost de bladen van de jonge takken boven het vuur, waarna zij met de 
hand tot poeder gewreven en dan als thee getrokken worden, die volgens 
MOTLEY met groene thee eenige overeenkomst heeft. — Ook in de padang- 
sche bovenlanden zag TEYSMANN een soortgelijk gebruik van de bladen ma- 
ken. — Uit het oogpunt van de geschiedenis der verspreiding van de koflij, 
ware het belangrijk het tijdstip te kennen wanneer die het eerst in Sumatra 
is ingevoerd. Is zij werkelijk het eerst van Java, waarheen zij uit Arabië 
in de 17e eeuw gebragt werd, ingevoerd? — Let men op de zoo algemeene 
verspreiding over het geheele eiland en op het gebruik tot theeaftreksel 
ook in die provinciën die geene of weinig aanraking met de Europeanen 
hadden, dan dringt zich de gedachte aan eene vroegere invoering op, die 
met het oog op den handel die in vroeger tijdvakken tusschen de meer 
westelijke deelen van Azië en Sumatra Bove te Hebben plaats gene niet 
onmogelijk te achten is. 
