breekt, de hars van dezen boom, dien hij Agathis loranthifolia 
noemt, in bladen gewikkeld, als kaarsen gebrand wordt. — De Da- 
mar-hars werd reeds in de vorige eeuw veel naar Bengalen uitge- 
voerd, en heeft dit ook thans nog jaarlijks plaats. Alleen valt op 
merken, dat de harssen die de handel onder den algemeenen naam 
van Damar van Sumatra zamenvat, ook nog van andere gewassen 
afkomstig zullen zijn. — De uitvoer van Damar te Padang be- 
droeg in de laatste vier jaren: 
1856 1857 1858 1859 
55 21 270 54 pikoel. 
2. Kajoe loesam der Bataks, eene ware Den, Pinus sumatra- 
na door JUNGHUHN, later P. Merkusii genoemd, is reeds boven als 
een merkwaardig verschijnsel op het gebied der Plantengeogra- 
phie vermeld. Zij groeit in Noord-Sumatra, verschijnt reeds even 
boven Sipirok, maar bewoont altoos de hoogere streken tusschen 
8000—4500',. De Bataks kennen dezen boom onder den naam 
vân T oesam, met welken naam de Chinezen hunne Owninghamia 
sinensis, insgelijks eene Conifere, bestempelen. — JuncuuaN zag 
hem het eerst te Warseh, waar de bewoners het zeer harsrijke hout, 
dat als met olie doortrokken is en eenen sterken terpentijnreuk 
bezit, in plaats van Damar tot verlichting branden; dan te Dolok 
Soewanoe, 1° 52’ N.Br, en op de bergruggen Nadjoekang 
en Hoeroeng, 3500’; ook op de gebergten nabij Bandar 
Natar ontmoet men zoodanige sumatraansche dennenbosschen. — 
Hunne zuidelijke grens is bet gebergte, dat de noordelijke helft van 
het plateau Sipirok oostwaarts begrenst; naar het Z.O. ontbreken 
zij *). — De boom heeft eene pyramidale gedaante, rank, 100 voet 
hoog, met eenen 2—3 voet dikken stam. 
Dipterocarpeën. Onderscheidene soorten van ded sbeie én 
schoone boomen, die in de padangsche bovenlanden, in de binnen- 
landen van Palembang, in Lampong en op Bangka in groot getal 
in de wouden worden gevonden, leveren Damar; allen rn hars- 
*) Juscruns stelt de gemiddelde temperatuur in die gewesten op: 
3000: op 21°.3 
3140’ „ 20e, 
4500’ „ 19°, 
