PALMAE. 68 COCOS, 
pitten 2 flesschen olie verkregen worden. Behalve de pitten die, wan- 
neer zij geheel vast zijn, isi kelapa heeten, in nog weeker staat: 
Kelambir, worden alle overige deelen der vrucht, die naar de 
verschillende leeftijden afzonderlijke namen dragen, tot bijzondere 
doeleinden gebruikt; Kalonkong: uitgewreten nooten; pe ma- 
lam: de nog niet rijpe; bebantji de in rijpheid nog weinig ge- 
vorderden; roedjak de jongeren maar wier pitten reeds eetbaar 
zijn. — Van de afgevallen vruchten en de zeer jeugdige (boeng- 
sil) wordt in de geneeskunde gebruik gemaakt, bijv. met den Alyxia- 
bast met water afgewreven tegen verouderde diarrhée, uitwendig het 
vocht als zalf tegen huidziekte (koreng-besau of radek).— De 
bast der rijpe vrucht (sam bok of saboet, moebang of moe m- 
bang) wordt fijngemaakt, uit elkander geplukt, tot kalfateren der 
schepen, tot fakkels (tali api), voetmatten, touwwerk (saboet) 
(tikar-saboet), verf kwasten enz. — Uit de schil der noot (batok 
kelapa of tampoerong kelapa, (zoolang zij nog week is, tj ing- 
kir genoemd),maakt men lepels, drinkbekers, enz. De pitten der onrijpe 
vrucht (ka lam bir) smaken als zoete amandelen en worden of raauw 
of met spijzen gekookt gegeten. In de holte bevindt zich omstreeks 
eene flesch water, klapper-water of kokos-melk (aër kelapa), van. 
een aangenaam zoeten smaak; wanneer de boom in moerassige stre- 
ken groeit, is de smaak minder aangenaam. Matig gebruikt, is zij 
een gezonde drank en een verkoelend geneesmiddel. — Tot berei- 
ding der olie worden de geheel rijpe pitten gekozen, geschaafd, met 
water uitgespoeld. Het overblijfsel (oesam) heeft geen nut meer, maar 
de dikke aldus gemaakte melk (santan), die ook de plaats van 
melk en boter vervangt, wordt dadelijk gekookt, afgeschuimd, de 
bovendrijvende olie afgeschept en zoolang gekookt, tot al het water 
vervlogen is. De kelapa idjooe levert de meeste olie op. De zui- 
vere klapperolie doet tot huiselijk gebruik voor de olijfolie niet 
onder, maar lang bewaard, wordt zij ligtelijk rans. Bij de inlanders 
vervult zij de plaats van boter. Bij verbranding geeft zij een zeer 
zuiver en helder licht. — Uit de bloemscheeden vervaardigen de 
Javanen kleine fakkels (oe pet) of scheplepels (soe do eid 
zeer zamentrekkende wortel wordt als zamentrekkend geneesmiddel 
tegen diarrheën geroemd. De uitwendige deelen der ‘stammen, rijk 
