— 111 — 



zag n.1. in geen enkel geval, dat de hommel het gat maakte, 

 hoewel hij ook bloemen bezocht, die nog gaaf waren ; hij ging 

 dan echter anders te werk, zooals wij straks zullen zien. Het 

 is dus wel mogelijk, dat de gaten door een ander insect, b.v. 

 Apis 'melli^ca, gemaakt waren. Hiertegen pleit echter het 

 feit, dat, hoewel ik herhaaldelijk op zonnige dagen langen 

 tijd in de venen doorbracht, ik daar nooit een honigbij, maar 

 alleen B. agrorum en B. ScHmshiramis heb waargenomen. 



Laat ons nu zien hoe B. ScrimsMramis ^, wanneer hij 

 geen gat in de kroonbuis vond, te werk ging. Hij kroop terug 

 op de onderlip, keerde zich om, stak den kop omhoog in de 

 bovenlip, en rukte er met de bovenkaken, zonder aarzelen, 

 met geweld een helmknop uit, aan welks stuifmeel hij zich, 

 naar 't scheen, te goed deed. Toen hij vertrokken was, bleef 

 de helmknop er uit hangen (fig. 2). Dit feit komt mij voor 

 zeer merkwaardig te zijn, omdat het bewijst, hoe hoog deze 

 hommel verstandelijk ontwikkeld is ; daar hij volkomen op 

 de hoogte blijkt te zijn van de verborgen plaatsing der hehn- 

 knoppen. Iets dergelijks is, zoover ik weet, nog niet beschre- 

 ven. Wel zag Hermann Muller eens B. terrestris 9 aan de 

 bovenlip der bloemkroon bij P. silvatica kauwen (1) ; maar 

 bij zegt uitdrukkelijk, nooit gezien te hebben, dat bijen 

 PedicularisAAoem.Qii bezoeken om stuifmeel te verkrijgen. 

 Het is waar, dat dit geen eigenlijk s,imimee\-v er zamelen was, 

 zooals de hommels gewoonlijk doen. Ook de door mij waar- 

 genomen hommels, zoowel B. Scrimshiramis als B. agrorum, 

 haddon veelal stuifmeel van andere planten aan hun korfjes. 



Stachys silvatica L. PI. 11. Aan de reeds bekende be- 

 stuivingsinrichting kan ik enkele bijzonderheden toevoegen. 

 Ziehier de beschrijving. 



In het leven der volwassen bloem kan men drie stadiën 

 onderscheiden. 



(1) Die Befruchtung der Blumen, pag. 303. 



