— 151 — 



de eerste maal op een afstand van 2 "/g bladinsertiën, voor de 

 tweede maal op een afstand van 5 '/^ bladinsertiën sneed. De 

 bladstand was dus oorspronkelijk ^j^^ geweest, evenals in alle 

 overige in dit opzicht onderzochte gedraaide stengels van den 

 Valeriaan. Ook overigens kwam deze stengel geheel overeen 

 met het gedraaide exemplaar van 1889 uit de zelfde cultuur. 



III. Saponnaria officinalis. 



Van deze soort is, zoover ik weet, nog geen geval van 

 kleradraai beschreven (M. d. Z. blz. 168). De op Plaat II in 

 Figuur 1 afgebeelde stengel is in den zomer van 1891 gegroeid 

 in een vrij omvangrijke cultuur dezer plant, die haar oorsprong 

 vond in een exemplaar, dat ik in Maart 1888 van den heer 

 Prof. J. W. MoLL, toen te Utrecht, voor de studie van een 

 andere variatie had ten geschenke gekregen, en dat ik sedert 

 door scheuren had vermenigvuldigd. 



Tot mijn spijt bracht de gedraaide stengel geen bloemen 

 voort, zoodat ik er geen zaad van winnen kon. Daarentegen 

 won ik van de overige, normale stengels derzelfde plant een 

 vrij groote hoeveelheid zaad. 



Op Plaat II ziet men in Figuur 1 dezen stengel in zijn 

 geheel, en op natuurlijke grootte afgebeeld. Hij werd daartoe 

 in October, na voldoende verhouting, vlak aan den wortelstok, 

 waaruit hij ontsprong, afgesneden (bij a), daarna gedroogd en 

 gephotographeerd. Zooals men ziet, is hij ongeveer tot een 

 halven cirkel gebogen, zoodat zijn middelste gedeelte {b) tegen 

 den grond aangedrukt werd. De boog a b stond dus verticaal, 

 en ook het gedeelte b c verhief zich weder omhoog. Van a tot b 

 was de stengel fraai gedraaid, van b tot c in mindere mate. 



Wij moeten thans overgaan tot een uitvoeriger beschrijving, 

 en willen daartoe de bladspiraal van onderen tot boven regel- 

 matig volgen. 



De bladeren zijn verdroogd en vergaan, hunne inplantingen 

 echter nog zeer duidelijk te herkennen. Zij vormen van 



