— 153 - 



Allengs worden zij minder steil en aan de voorzijde ziet men 

 in de figuur hoe zij bijna dwars op de as van den stengel, 

 en dus op de bladlijn, loopen. 



Om den oorspronkelijken bladstand te bepalen volgde ik 

 de middelste uitwendige bladspoor van een blad, tot dat zij de 

 bladspiraal weer trof. Wanneer ik de bladspoor hier en daar 

 met inkt merkte, kon ik haar rondom den tak met een loupe 

 volkomen scherp volgen. Zij trof de bladspiraal op 2% bladaf- 

 stand van haar uitgangspunt. Op verscliillende plaatsen van 

 den stengel vond ik bij deze meting dezelfde uitkomst. Hieruit 

 volgt, dat de oorspronkelijke bladstand van den gedraaiden 

 tak, evenals bij de Valeriaan, uitgedrukt wordt door de 

 breuk ^|^y 



Wij mogen dus, even SilsYoor Dipsacus, Valeriana, Galium, 

 Rulia en andere geslachten, ook voor Sapo7inana aannemen, 

 dat de vervanging van den kruiswijzen bladstand door een 

 spiraalsgewijzen, overeenkomstig de theorie van Braun, de 

 oorzaak van den klemdraai is. 



Boven het 2T blad, tot aan den bij c afgebroken top, ver- 

 toonde de stengel een veel minder fraaie torsie. De oorzaak 

 daarvan is, dat de klemdraai hier op twee plaatsen onder- 

 broken is. Tusschen het 27' en 28" blad bevindt zich een recht, 

 ongedraaid internodium, dit is eveneens tusschen het 29* en 

 30' blad het geval. Blad 28 en <!9 vormen samen een klein deel 

 eener spiraal ; van blad 30 begint de spiraal weer regelmatig, 

 even als vroeger linksopstijgend, zoodat de stengel hier weer 

 rechts gedraaid is. 



Men heeft dus hier tweemaal het geval van een onderbroken 

 klemdraai, zooals die ook bij andere planten, b.v. bij Dipsa- 

 cus sylvestr is (b.v. M. d. Z. PI. II. Fig. 1) gevonden wordt. 

 Op zulke rechte internodiën mag men een wondlijn verwach- 

 ten, die de beide, door het internodium gescheiden deelen der 

 bladspiraal aan elkander verbindt. Op mijn gedroogden sten- 



