— 169 — 



knoppen hun stuifmeel ontlast hebben (1), waaruit volgt dat 

 oudere bloemen bevrucht worden met stuifmeel, dat door 

 hommels en bijen uit jongere bloemen aangebracht wordt. 

 Daarna werd bij Nigdla armnsis hetzelfde, en bij de gewone 

 wolfsmelk {Euphorhla) het tegenovergesteld verschijnsel (2) 

 waargenomen. 



Deze ontdekkingen zijn de grondslagen van Sprengel's 

 bloementheorie. In zijn werk wordt de constructie van ver- 

 scheidene honderden bloemensoorten besproken ; voor iedere 

 soort geeft hij de beschrijving der honigklieren, der honig- 

 behouders, der honigdeksels, der inrichtingen waardoor de 

 insecten den honig kunnen ontdekken ; de onmogelijkheid der 

 spontane zelfbestuiving wordt aangetoond, en eindelijk wor- 

 den, in vele gevallen, rechtstreeksche waarnemingen over 

 de bevruchting van bloemen door insecten beschreven (3). Er 

 wordt aangetoond dat bij sommige bloemen inrichtingen 

 voorkomen, waardoor de stuifmeeloverbrengende bezoekers 

 gekrenkt en dood gemarteld worden. 



« Alle bloemen, zoo schrijft hij verder, die geen eigenlijke 

 kroon hebben, of die, in de plaats daarvan, niet voorzien zijn 

 van een in 't oog springenden kelk, zijn van honig verstoken, 

 en worden op eene mechanische wijze bevrucht. Bij haar 

 wordt het stuifmeel door den wind uit de helmknoppen op 

 den stempel gebracht, ofwel de geheele plant wordt door den 

 wind heen en weer geschud, waardoor het stuifmeel uit de 

 helmknoppen valt en op de stempels terechtkomt (4). Zulke 

 bloemen brengen steeds veel stuifmeel voort, en dit stuifmeel 

 is zeer beweeglijk, terwijl het bij de honigbloemen daaren- 

 tegen weinig beweeglijk is » . 



(1) De bloem is dus proterandrisch. 



(2) De bloem is hier proterogynisch. 



(3) Zie de uitvoerige recensie over Sprengel's werk, door P. Knüth, iiï 

 het Botanisch Jaarboek, V, 1893. 



(4) Zie Sachs, loc. cit., blz. 453. 12 



