— 171 — 



hij zijn ambtsplichten en zelfs de zondagspreek wel eens ver- 

 zuimde, werd hij van zijn ambt ontzet. Daarna leefde hij in 

 afzondering en ellende te Berlijn, waar de geleerden hem 

 vermeden; hij werd gedwongen door privaatlessen in zijn 

 onderhoud te voorzien, 's Zondags hield hij botanische 

 wandelingen, waaraan eenieder tegen 2-3 GroscJien per uur 

 kon deelnemen. Voor het tweede deel van zijn werk kon hij 

 geen uitgever vinden, en van het eerste deel, dat alleen het 

 licht heeft gezien, kreeg hij niet eens een present-exemplaar ! 

 Eindelijk werd hij geheel ontmoedigd : hij liet de planten- 

 kunde varen, en legde zich op taaistudie toe. Hij overleed in 

 1816, op zes-en-zestigjarigen ouderdom (1). 



Gedurende meer dan een halve eeuw bleven de merkwaar- 

 dige resultaten van Sprengel's onderzoekingen bijna geheel 

 onopgemerkt (2). Intusschen werden echter, op een onafhan- 



(1) Deze bijzonderheden zijn ontleend aan J. Sachs, Geschichte der Bota- 

 nik, blz. 448. 



Zie ook het opstel van Knuth, Bot. Jaarboek 1893, blz. 42, — en: Prof. 

 D"". O. KiRCHNER : Christimi Konrad Spr engel, der Begründer der mode)'- 

 nen Blumentheorie, in naturwiss."Wochenschrift,VIII Bd., 1893, W 11-12. 



(2) In de " Handleiding tot de kennis der planten », gevolgd naar het 

 Hoogduitsch van CL. Willdenow, door Wittewaal (Amsterdam, Sepp 

 en zoon, 1819), komt een zeer waardeerende bespreking van Sprengel's 

 onderzoekingen voor. Sclir. zegt o. a. het volgende (blz.277) : « De bevruch- 

 ting geschiedt echter bij de planten op eene zoo merkwaardige wijze, dat 

 men niet kan nalaten die middelen, die de Natuur ter bereiking harer 

 oogmerken koos, te bewonderen. De meeste bloemen zijn tweeslachtig, dat 

 is, zij bevatten èn mannelijke èn vrouwelijke ter voorttelling dienende 

 werktuigen, waaruit men welligt zou gelooven, dat bij diergelijke bloe- 

 men het bevruchtingswerk zonder omwegen voltrokken wordt, hetgeen 

 echter bij allen het geval niet is. 



Sprengel heeft dezen aangaande vele waarnemingen gedaan, onder 

 welken de meesten van veel gewigt zijn. Hij ontdekte twee verschillende 

 hoofdsoorten van bevruchting, namelijk de Dichogamia en de Homoga- 

 mia. t) 



Hierop volgt een uitvoerig overzicht van Sprengel's ontdekkingen. 



