- 361 — 



De knollen zijn nuttig voor de bacterie. Dit kan wonderbaar 

 schijnen, daar de microben daarin hunne vitaliteit kwijt geraken 

 en hunne zelfstandigheid door de plant opgenomen wordt. Men 

 mag evenwel niet uit het oog verliezen dat de knol nooit geheel 

 en al geledigd wordt ; dat er altijd levende bacteriën overblijven, 

 of bacteroiden die nog het vermogen bezitten weer in 't leven te 

 komen. Ook de !<lijradraden blijven steeds onveranderde bacteriën 

 bevatten (hetgeen dikwijls gebeurt, want door die ophooping van 

 eiwitstoffen worden vele vijanden aangelokt), ziet men massas 

 bacteroiden zich met een wand omgeven, en weldra in koloniën 

 van levende splijtzwammen overgaan. De knollen zijn dus werke- 

 lijk eene schuilplaats voor B. radicicola, die er tevens voedsel in 

 overvloed in vindt, namelijk de vochten van den wortel ; hij kan 

 er zich dan ook gedurende vele jaren in vermenigvuldigen, en 

 wanneer de plant afsterft, en de knollen verrotten, verspreiden 

 zich de bacteriën weer in den grond, in veel grooter getal dan zij 

 in de wortels gedrongen waren. Er zijn ook, volgens de waarne- 

 mingen van Beyerinck. altijd eenige knollen die nooit geledigd 

 worden, en waarin de in 't leven gebleven bacteriën zich in der- 

 mate vermenigvuldigen dat zij het knoUetje geheel en al overwoe- 

 keren. Dat gebeurt waarschijnlijk wanneer eenige bacteriën uit 

 hetprotoplasma ontsnappen en in het cel vocht komen rondzwem- 

 men ; Beyerinck heeft immers, in alle ontwikkelingsstadien, in 

 het celvochtdermeristeem- en bacteroidencellen van zulke knollen 

 bacteriën gezien die zich daarin vrij rondbewogen. 



Dat de symbiose voordeelig is voor de Papilionaceeën is wel op 

 het eerste zicht duidelijk; maar het is niet zoo gemakkelijk uitte 

 maken op welke wijze de bacteriën door de plant benuttigd, en 

 tot welk doel zij gebezigd worden. 



Het is niet te betwijfelen dat de aanwezigheid van knollen op de 

 wortels dier planten in verband staat met het vermogen, dat reeds 

 sedert lang bij haar waargenomen werd, rechtstreeks of onrecht- 

 streeks de stikstof der lucht voor hare voeding te gebruiken. Dat 

 hebben Hellriegel en Wilfarth afdoende bewezen door hunne 

 vergelijkende proeven met geinfecteerden en niet geinfecteerden 

 grond. Zij kweekten planten op zuiver zand, waaraan zij de 

 noodige voedingsstoffen toevoegden, met uitzondering der stikstof- 



