— 362 — 



houdende zouten. Op zulken grond, wanneer bij gesteriliseerd 

 werd, ontwikkelden zich de Papilionaceeën zeer slecht, alsook de 

 Grassen die er terzelfder tijd op uitgezaaid waren ; en in die omstan- 

 digheden bezaten de wortels der vlinderbloemige planten geene 

 .knollen. Bleef de grond daarentegen geïnfecteerd, dan verkeerden 

 de Gramineeën niettemin in denzelfden ziekelijken toestand als in 

 de vorige proef, maar de Papilionaceeën groeiden even goed als 

 in normale voorwaarden en hunne wortels bleken rijk met knollen 

 te zijn bezet. 



Het ligt voor de hand dat de stikstof die de planten gebezigd 

 hadden alleen uit de lucht kon worden geput. Hellriegel en 

 WiLFARTH denken dat dit geschiedt door het toedoen der wortel- 

 . bacillen. Zij herinneren dat Berthelot het vermoeden heeft 

 uitgesproken, dat in den grond voorkomende bacteriën het 

 sükstofgehalte van den grond zouden doen toenemen door het 

 vastleggen van de vrije stikstof der lucht. Zij nemen dus aan dat 

 onze bacteriën ook dat vermogen bezitten, ea dat de Papiliona- 

 ceeën, dank aan het symbiotisch samenwonen met haar, de vrije 

 stikstof der lucht, die in het bacteroideneiwit vastgelegd werd, 

 als voedsel kunnen benuttigen. Alle andere phanerogame plan- 

 ten, de Grassen b. v. zouden dat vermogen derven, daar zij geene 

 knollen bezitten. 



Frank is het met die meening niet eens. Hij vindt het weinig 

 waarschijnlijk dat onderaardsche organen zouden kunnen dienen 

 tot de assimilatie der luchtstikstof ; hij heeft trouwens nog onlangs 

 de zienswijze van Berthelot bestreden, volgens dewelke bacte- 

 riën het N-gehalte van den grond zouden vermeerderen, want die 

 toename zou, volgens zijne onderzoekingen, in het donker onmo- 

 gelijk zijn, en men zou ze aan groene eencellige wieren moeten 

 toeschrijven ; eindelijk brengt hij tegen Hbllriegel's proeven in 

 't midden dat zijne Grassen van het begin af, bij gebrek aan 

 stikstofhoudend voedsel, in een ziekelijken toestand moesten ver- 

 keeren, en dat zij daardoor in de onmogelijkheid waren gesteld 

 vrije stikstof te assimileereu. Het is inderdaad in de landbouw- 

 . praktijk, en ook door Frank's physiologische proeven, algemeen 

 bekend, dat het vermogen, de luchtstikstof te bezigen, ook bij de 

 Papilionaceeën alleen bestaat wanneer de planten zich krachtig 



