- 364 — 



nitriflceerend ferment, want daar was geen spoor van salpeter- 

 zuur in de voedseloplossing te ontdekken, nadat hij er een zekeren 

 tijd in geleefd liad. Het stilcstofgelialte van een voedseloplossing 

 werd ook niet grooter door zijn tussclienkomst ; of nu wellicht 

 N zeer langzaam wordt vastgelegd, moet nader wordt onder- 

 zocht. 



M^anneer de wortelbacillus geplaatst wordt in een oplossing die 

 geen ander stikstof houdend voedsel bevat dan asparagine, ontwik- 

 kelt hij zich krachtig. Hij vermag dus, hetgeen hetprotoplasma der 

 hoogere planten niet kan doen, ten koste van asparagine, zonder de 

 medewerking van koolhydraten, te groeien, d. w. z. eiwitstoffen 

 op te bouwen. Het is im stellig nuttig voor eeue plant, zoo rede- 

 neert BfiYEKiNCK,dat in die organen welke, zooals de wortels, geen 

 koolhydraten kunnen maken, het protoplasma een eiwitvoorraad 

 kan aanleggen zonder behulp van het liclit, zonder uit de boven 

 aardsche deelen de koolhydraten te moeten krijgen. De familie 

 der PapiUonaceeën, die zulk een hoogen trap van ontwikkeling 

 bereikt heeft, zou het vermogen bezitten daartoe met B. radici- 

 cola in symbiose te treden ; de ontwikkeling dier bacterie wordt 

 dan waarschijnlijk nog bevorderd door een zekere hoeveelheid 

 zetmeel die, zooals we hebben gezien, steeds in de laag cellen aan 

 den omtrek van het bacteroidenweefsel aanwezig is. 



Frank heeft niet nader uitgelegd op welke wijze, volgens zijn 

 theorie, de plant in de symbiose grooter krachten kan putten ; 

 misschien kan de onderstelling van Beyerinck verklaren hoe 

 alle functies der plant zooveel sterker worden door het samen- 

 wonen met B. radicicola . 



Het is stellig ook hoogst belangrijk dat, volgens Frank, de 

 PapiUonaceeën zich in humusgrond uitnemend goed ontwikkelen 

 wanneer men, door hem te verwarmen, alle bacteriën gedood 

 heeft. Men moet dus aannemen, dat wanneer de organische 

 stoffen, die de humus bevat, in voldoende hoeveelheid voorhanden 

 zijn, de symbiose met de wortelbacteriën voor de PapiUonaceeën 

 volkomen overbodig is. Het ligt voor de hand dat deze uitkomst, 

 indien zij bevestigd wordt, tot de oplossing van het raadsel 

 der stikstofvoeding kan leiden; want indien in humusryken 

 gesteriliseerden grond, waarin de wortels geene knollen dragen, 



